اگر پاي نفت به جنگ کشيده شود، چه اتفاقاتي مي افتد

البته برخي کارشناسان اين حمله‌ها را بيش از اينکه جنايت جنگي بخوانند، جنايت زيست محيطي مي‌خوانند. جنايتي که آسيب اقتصادي آن احتمالا کمتر از آسيب انساني آن باشد.
هنوز گزارش رسمي در اين زمينه منتشر نشده است، اما کماکان نگراني از ميزان خسارت‌ها و پيامدهاي احتمالي چنين حملاتي بر صنعت نفت و تامين انرژي کشور وجود دارد، زيرا آسيب‌پذيري تاسيسات پالايشگاهي در درگيري‌هاي نظامي همواره يکي از نگراني‌هاست. محمود خاقاني، کارشناس ارشد نفتي به بررسي پيامدهاي حمله به انبارهاي نفت، بررسي ابعاد فني، اقتصادي و رواني اين رخداد و سناريوهاي احتمالي براي زيرساخت‌هاي انرژي ايران پرداخت. به گفته اين کارشناس انرژي، براساس اطلاعيه‌هاي رسمي منتشر شده ازسوي شرکت پالايش و پخش فرآورده‌هاي نفتي، حمله صورت ‌گرفته به انبارهاي نفت تهران و کرج خسارت گسترده‌اي به زيرساخت‌هاي اصلي وارد نکرده و منابع سوختي کشور همچنان در وضعيت قابل مديريت قرار دارند. او با يادآوري تجربه جنگ 8 ساله ايران و عراق توضيح مي‌دهد، در آن دوره نيز پالايشگاه‌ها بارها هدف حملات هوايي قرار گرفتند. با اين حال، به دليل وجود نيروهاي متخصص و تجهيزات مناسب، بخش زيادي از خسارت‌ها در مدت نسبتا کوتاهي ترميم مي‌شد و پالايشگاه‌ها دوباره به مدار توليد بازمي‌گشتند. به عنوان کسي که چندين دهه در صنعت نفت تجربه دارم و جنگ 8 ساله و حملات رژيم بعث صدام (با پشتيباني امريکا، شوروي سابق و اروپا) به پالايشگاه‌هاي کشور را به چشم ديده‌ام، واقعيت اين است که دشمن به ‌سادگي مي‌توانست به جاي انبارهاي نفت، پالايشگاه‌هاي تبريز، تهران، اراک يا ساير نقاط را هدف قرار بدهد. اما اين کار را نکرد، چون مي‌دانند اگر به پالايشگاهي حمله کنند ايران نيز متقابلا به پالايشگاه‌هاي دشمن حمله مي‌کند.دشمن اين‌بار هم انبارهاي نفت را هدف قرار داد چون اين انتخاب، ايجاد آلودگي شيميايي وسيع مي‌کند. چنين اقدامي در مرحله اول تلفات انساني کلاني ندارد، اما اين آلودگي به‌ تدريج منجر به بروز تلفات شده، زمينه‌ساز گسترش بيماري‌ها مي‌شود و مهم‌تر از همه، رعب و وحشت عمومي ايجاد مي‌کند. البته سازمان حفاظت محيط‌زيست و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي هشدارهاي لازم را صادر و آموزش‌هاي عمومي را آغاز کرده‌اند، اما واقعيت آن است که بايد اين اقدام را به عنوان يکي از مصاديق جنايات جنگي ثبت و مراتب را به سازمان بهداشت جهاني و ساير نهادهاي بين‌المللي اطلاع‌رساني کنيم تا ابعاد خسارات و صدمات وارده مستندسازي شود.
ازسوي ديگر، بايد جنبه رواني اين نوع حملات را نيز مدنظر قرار دهيم. مردم ممکن است به دليل احساس کمبود سوخت، اقدام به ذخيره‌سازي غيرايمن در منازل و حياط‌ها کنند که اين خود خطرات جبران‌ناپذيري را در پي خواهد داشت. اين مساله، به‌ ويژه در صورت تداوم يا تشديد حملات بعدي، مي‌تواند به بحراني جدي بدل شود.به گفته او، در چنين شرايطي بخشي از جامعه ممکن است تحت تاثير اخبار منتشر شده در رسانه‌هاي خارجي قرار گيرد و اين مساله مي‌تواند به رفتارهاي هيجاني در جامعه منجر شود. اين کارشناس انرژي با اشاره به ابعاد رواني چنين حملاتي مي‌گويد: هدف برخي حملات لزوما وارد کردن خسارت گسترده فيزيکي نيست، بلکه مي‌تواند ايجاد نگراني و بي‌ثباتي رواني در جامعه باشد.خاقاني تاکيد مي‌کند: در برخي موارد انتشار خبر حمله به تاسيسات انرژي مي‌تواند باعث شکل‌گيري نگراني درباره کمبود سوخت شود و اين نگراني ممکن است به رفتارهايي مانند هجوم به جايگاه‌هاي سوخت يا حتي ذخيره‌سازي سوخت در منازل منجر شود؛ اقدامي که خود مي‌تواند خطرات ايمني قابل توجهي به همراه داشته باشد، به همين دليل ضروري است که مردم از رفتارهاي هيجاني در چنين شرايطي خودداري کنند.خاقاني در ادامه به سناريوي حمله به پالايشگاه‌هاي نفتي اشاره مي‌کند و مي‌گويد: تجربه تاريخي نشان مي‌دهد که تاسيسات پالايشگاهي همواره از اهداف مهم در جنگ‌ها محسوب مي‌شوند.
به گفته اين کارشناس انرژي، در صورت هدف قرار گرفتن پالايشگاه‌ها در شرايط کنوني، ميزان خسارت‌ها مي‌تواند بسيار سنگين باشد؛ زيرا ساخت يا بازسازي يک پالايشگاه به سرمايه‌گذاري بسيار گسترده‌اي نياز دارد.
خاقاني درباره برآورد خسارت‌هاي اقتصادي چنين حملاتي توضيح مي‌دهد: حتي آسيب به يک مخزن نفت يا فرآورده‌هاي نفتي مي‌تواند ده‌ها يا صدها ميليارد دلار خسارت به همراه داشته باشد، زيرا ارزش نفت خام و فرآورده‌هاي نفتي ذخيره ‌شده در مخازن بسيار بالاست، بنابراين اگر يک پالايشگاه به ‌طور مستقيم هدف حمله قرار گيرد، ميزان خسارت‌ها ممکن است به ميلياردها دلار برسد، زيرا علاوه بر هزينه بازسازي، توقف توليد و اختلال در زنجيره تامين سوخت نيز زيان‌هاي اقتصادي قابل توجهي ايجاد مي‌کند.
اين کارشناس صنعت نفت با اشاره به ساختار پيچيده پالايشگاه‌ها مي‌گويد: تاسيسات پالايشگاهي مجموعه‌اي از واحدهاي به‌هم‌ پيوسته هستند که هر يک نقش حياتي در فرآيند پالايش دارند.به گفته او، آسيب به هر بخش از اين مجموعه مي‌تواند عملکرد کل پالايشگاه را مختل کند. براي مثال، اگر خطوط انتقال نفت خام يا تاسيسات تامين خوراک پالايشگاه آسيب ببينند، حتي در صورت سالم بودن ساير واحدها، پالايشگاه قادر به ادامه فعاليت نخواهد بود.
خاقاني تاکيد مي‌کند که مديريت مصرف، افزايش آگاهي عمومي و اطلاع‌رساني دقيق مي‌تواند به تقويت تاب‌آوري کشور در برابر بحران‌هاي احتمالي در حوزه انرژي کمک کند.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل ازخبرآنلاين ، اين کارشناس ارشد نفتي در بخشي از اين گفت‌وگو در مورد حمله احتمالي ايران به حيفا و پالايشگاه حيفا نيز مي‌گويد: پيش‌تر ايران در جنگ 12 روزه به پالايشگاه حيفا حمله کرد و آنجا ما با آسيب‌پذيري تاسيسات پالايشگاهي اسراييل مواجه شديم. به گفته او، در آن حمله خطوط لوله مرتبط با پالايشگاه هدف قرار گرفت و در نتيجه خوراک مورد نياز به پالايشگاه نرسيد و فعاليت آن متوقف شد. خاقاني همچنين اظهار کرد که آن حمله باعث شد ايالات‌متحده درخواست آتش‌بس مطرح کند. او در پاسخ به پرسشي درباره احتمال حملات مشابه نيز مي‌گويد گزارش‌هايي منتشر شده مبني بر اينکه موشک‌ها و پهپادهايي از ايران و لبنان به سمت حيفا شليک شده‌اند.