کمبود گاز ، امسال بخش صنعت را شوکه مي کند يا خانه ها را؟

بحث محدوديت گاز معمولا خيلي زود به يک دوگانه ساده مي‌رسد: گاز خانه‌ها يا گاز کارخانه‌ها؟ اما مسأله پيچيده‌تر از اين است. اولويت تأمين گاز خانگي در روز‌هاي سرد محل بحث نيست. سؤال اين است که وقتي از ماه‌ها قبل مي‌دانيم در زمستان با کمبود گاز روبه‌رو خواهيم شد، اين کمبود با چه قاعده‌اي مديريت مي‌شود و هزينه آن چگونه ميان بخش‌هاي مختلف اقتصاد توزيع خواهد شد؟
ناترازي گاز در سال‌هاي اخير به مسأله‌اي ساختاري در اقتصاد انرژي ايران تبديل شده است. محدودکردن صنايع در ماه‌هاي سرد شايد در کوتاه‌مدت بخشي از فشار شبکه را کاهش دهد، اما مسأله را حل نمي‌کند. ضمن اينکه گاز در همه صنايع کارکرد يکساني ندارد و هزينه محدوديت هم براي همه بنگاه‌ها يکسان نيست.
در برخي صنايع، گاز عمدتاً سوخت است و بعضي واحد‌ها امکان استفاده از سوخت جايگزين دارند. اما در بخش مهمي از صنعت پتروشيمي، به‌ويژه واحد‌هاي توليد متانول، آمونياک و اوره، گاز طبيعي خوراک توليد است. کارخانه‌اي که از متان براي توليد محصول استفاده مي‌کند، نمي‌تواند خوراک خود را با يک تصميم اداري با فرآورده ديگري جايگزين کند؛ بنابراين قرار دادن همه صنايع در يک جدول عمومي محدوديت، شايد از نظر اجرايي ساده باشد، اما از نظر فني و اقتصادي الزاماً تصميم درستي نيست. نوع مصرف گاز، سهم خوراک، حداقل بار عملياتي، امکان استفاده از سوخت جايگزين و هزينه توقف و راه‌اندازي مجدد بايد در تعيين محدوديت‌ها ديده شود.
توقف يک مجتمع پتروشيمي هم شبيه خاموش‌کردن يک خط ساده توليد نيست. کاهش خوراک، رساندن تجهيزات به شرايط ايمن و بازگرداندن واحد به مدار، زمان و هزينه دارد. گاهي يک محدوديت کوتاه، اما ناگهاني، اختلال بيشتري از کاهش توليد طولاني‌تر ولي از پيش اعلام‌شده ايجاد مي‌کند.
اما اگر يک مجتمع از قبل بداند دو هفته بعد خوراکش براي دوره‌اي مشخص کاهش پيدا مي‌کند، مي‌تواند برنامه توليد، تعميرات، موجودي و تعهدات فروش خود را تنظيم کند. اما وقتي محدوديت امروز اعلام و فردا اجرا مي‌شود، هزينه آن فقط چند روز توليد ازدست‌رفته نيست؛ برنامه‌ريزي بنگاه و تعهدات تجاري آن هم به هم مي‌ريزد.
اين مسأله در تجارت خارجي جدي‌تر است. خريدار خارجي قراردادش را براساس مشکلات شبکه گاز ايران تنظيم نمي‌کند. مقدار، کيفيت و زمان تحويل براي او مهم است. اگر توليدکننده ايراني نتواند درباره تحويل اطمينان ايجاد کند، خريدار ممکن است تخفيف بيشتري بخواهد، حجم خريد را کاهش دهد يا سراغ تأمين‌کننده ديگري برود. در بازار رقابتي، قيمت پايين تنها مزيت نيست؛ قابل اتکا بودن فروشنده هم بخشي از رقابت‌پذيري است؛ بنابراين خسارت محدوديت گاز را نمي‌توان فقط با ارزش توليد ازدست‌رفته همان روز محاسبه کرد. البته صنعت هم نمي‌تواند تمام مسئوليت را متوجه شبکه گاز بداند. پتروشيمي‌ها بايد کاهش شدت مصرف انرژي، اصلاح فرايند و پروژه‌هاي بهينه‌سازي را جدي بگيرند. اما اين سرمايه‌گذاري‌ها نيازمند امکان محاسبه اقتصادي‌اند. وقتي قيمت خوراک، مقررات و نحوه انتفاع بنگاه از صرفه‌جويي مرتب تغيير مي‌کند، تصميم براي سرمايه‌گذاري بلندمدت هم دشوار مي‌شود. اگر از صنعت انتظار کاهش مصرف داريم، بايد بخشي از منفعت اقتصادي اين صرفه‌جويي هم براي خود بنگاه باقي بماند.
در بخش خانگي هم نمي‌توان سياست انرژي را فقط بر توصيه به صرفه‌جويي بنا کرد. مصرف ضروري خانوار بايد حمايت شود، اما بايد ميان مصرف متعارف و مصرف بسيار بالاتر از الگو تفاوت وجود داشته باشد. اصلاح تجهيزات فرسوده، افزايش بهره‌وري ساختمان‌ها و ايجاد انگيزه اقتصادي براي کاهش مصرف، بخشي از راه‌حل است.
براي زمستان پيش رو انتظار واقع‌بينانه اين نيست که ناترازي چندساله گاز يک‌باره برطرف شود. چيزي که صنعت در کوتاه‌مدت بيش از وعده به آن نياز دارد، برنامه روشن است. بايد پيش از اوج مصرف مشخص باشد در هر سطح از کسري شبکه چه محدوديتي اعمال مي‌شود، کدام صنايع امکان استفاده از سوخت جايگزين دارند، حداقل خوراک فني واحد‌هاي فرايندي چگونه حفظ مي‌شود و محدوديت‌ها چند روز قبل اعلام خواهند شد.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از اقتصاد24،گرمايش مردم بايد حفظ شود؛ بحثي در اين باره نيست. هنر سياست‌گذاري اين است که اين هدف با کمترين خسارت ممکن به توليد، صادرات و زنجيره صنعتي محقق شود. اگر پاسخ هر سال به کمبود گاز صرفاً انتقال بخش بزرگي از بار ناترازي به صنايع باشد، مسأله حل نشده؛ فقط محل پرداخت هزينه آن تغيير کرده است.مبود گاز در زمستان شايد اجتناب‌ناپذير باشد؛ اما غافلگير کردن صنعت اجتناب‌ناپذير نيست.