درياچه اروميه نفس کشيد؛ اميد شکننده در دل نمکزار خشکيده

درياچه اروميه، يکي از ميراث‌هاي طبيعي ايران و روزگاري پهنه‌اي پرآب و زيبا، سال‌ها شاهد فاجعه‌اي خاموش بود. پهنه آبي که روزگاري آينه آسمان و مأمن هزاران گونه جانوري و پرندگان مهاجر بود، به نمکزار ترک‌خورده و بي‌جان تبديل شد و مردم آذربايجان غربي هر سال با زمستان‌هايي سرد و تابستان‌هايي پرگرد و غبار مواجه مي‌شدند، و نسيمي که روزي خنکي و اميد مي‌آورد، حالا نمک و تلخي به همراه مي‌آورد.اما حالا، پس از بارش‌هاي بي‌سابقه و تلاش‌هاي گسترده براي احياي اين درياچه، آرامش به دل اين پهنه بازگشته است. موج‌هاي کوچک بر سطح آب درياچه و صداي پرندگان مهاجر که دوباره به جزاير کوچک آن بازگشته‌اند، نشان از احياي زندگي دارد. با اين حال، کارشناسان هشدار مي‌دهند که اين نفس تازه هنوز شکننده است و اگر مديريت پايدار انجام نشود، خشکي دوباره ممکن است همه اميدها را از بين ببرد.
اقدامات ضروري براي حفظ درياچه‌ها و منابع آبي ايران
مجيد فاضلي، فعال محيط زيست و مدير انجمن محيط زيست، درباره وضعيت بحراني منابع آبي کشور از جمله درياچه اروميه و زاينده‌رود هشدار داد و تأکيد کرد که حفظ اين منابع نيازمند مديريت دقيق و پايدار آب است.وي با اشاره به عوامل انساني مؤثر بر کاهش سطح آب درياچه‌ها گفت: خشکسالي‌هاي طبيعي در طول هزاران سال نتوانسته‌اند چنين بحراني ايجاد کنند. عمده مشکلات مربوط به مصارف صنعتي و کشاورزي در بالادست منابع آب است، جايي که رودخانه‌ها و ورودي‌هاي اصلي به درياچه‌ها مورد استفاده بيش از حد قرار مي‌گيرند.
فاضلي افزود: در حالي که بارندگي‌ها مي‌توانند نقش محدودي در احياي اين منابع داشته باشند، راه‌حل پايدار تنها مديريت صحيح آب و جلوگيري از برداشت بي‌رويه از ورودي‌ها و حوضه‌هاي آبريز است. با اعمال مديريت مناسب در بخش‌هاي صنعتي و کشاورزي، مي‌توان نه تنها درياچه اروميه بلکه تمام درياچه‌هاي کشور را حفظ کرد.فاضلي خاطرنشان کرد: براي جلوگيري از بحران‌هاي آبي آينده، ضروري است که صنايع و کشاورزي با برنامه‌ريزي دقيق و رعايت مصرف بهينه آب، منابع آبي کشور را حفظ کنند.
رکورد جديد در حجم آب؛ تراز درياچه افزايش يافت
حجت جباري، مديرکل حفاظت محيط زيست آذربايجان غربي، با اميد و خوشحالي از وضعيت فعلي درياچه اروميه گفت: در برخي مناطق، بستر درياچه اکنون 2 تا 2.5 متر عمق گرفته و حجم آب به 3.5 ميليارد مترمکعب رسيده است. اين رقم در مقايسه با سال‌هاي گذشته 6 تا 7 برابر افزايش يافته و تراز اکولوژيک به 1271 متر نزديک شده است.وي افزود: اگر روند رهاسازي و بارش‌ها ادامه داشته باشد، درياچه اروميه مي‌تواند آرامش بيشتري پيدا کند. حتي با تبخير تابستاني که هر ساله بين 70 تا 80 سانتيمتر از عمق آب را کاهش مي‌دهد، امسال بخش زيادي از درياچه خشک نخواهد شد.
مشارکت مردم؛ کليد پايداري درياچه
جباري تأکيد کرد: 90 درصد آب موجود در اين منطقه در بخش کشاورزي مصرف مي‌شود و اگر کشاورزان و مردم منطقه مشارکت نکنند و الگوي مصرف آب اصلاح نشود، روند احيا نمي‌تواند پايدار بماند.وي ادامه داد: تامين حق‌آبه درياچه و تثبيت کانون‌هاي گرد و غبار، بدون اجراي طرح‌هاي آبياري نوين و تغيير الگوي کشت، عملاً غيرممکن است.
تالاب‌هاي اقماري؛ نفس دوم اکوسيستم
آرزو اشرفي‌زاده، مديرکل دفتر حفاظت و احياي تالاب‌هاي سازمان حفاظت محيط زيست، درباره وضعيت تالاب‌هاي اقماري افزود: تالاب‌هايي مانند کاني برازان و سولدوز با لايروبي مصب‌ها و آبگيري مناسب، بار ديگر زندگي را به خود بازگردانده‌اند. وضعيت حيات وحش و تنوع زيستي جزاير درياچه نيز اميدوارکننده است.وي گفت: ادامه جريان آب از رودخانه‌ها و ذوب شدن برف‌ها مي‌تواند به تثبيت وضعيت کمک کند، اما شرط اصلي پايداري، مديريت مصرف آب در بالادست است.
تغيير الگوي کشت؛ از بحران به فرصت
اشرفي‌زاده درباره نقش کشاورزي در احياي درياچه گفت: »يکي از اصلي‌ترين چالش‌ها، کشت محصولات پرآب‌بر مانند چغندر، يونجه و سيب است. اجراي الگوي کشت پايدار و تحويل حجمي آب به کشاورزان، مي‌تواند مصرف بي‌رويه را کاهش دهد و حق‌آبه طبيعي درياچه را تأمين کند.وي افزود: شاخص بهره‌وري آب در کشاورزي بايد با ميزان توليد به ازاي حجم آب مصرفي سنجيده شود. تنها با اجراي کشاورزي نوين و پايدار، مي‌توانيم احياي درياچه را تضمين کنيم.
نفس دوباره درياچه، اما با هشدار
برداشت غيرقانوني و مديريت ناکارآمد، مي‌تواند سطح آب را تثبيت نکرده و ريسک بازگشت بحران را افزايش دهد. خشکي دوباره نه تنها اکوسيستم درياچه را تهديد مي‌کند، بلکه کانون‌هاي جديد ريزگردهاي نمکي را ايجاد کرده و سلامت انسان‌ها و جانوران را به خطر مي‌اندازد.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از مهر؛ درياچه اروميه امروز در نقطه‌اي ميان »احيا« و »بازگشت به بحران« ايستاده است؛ جايي که بارش‌هاي مناسب و افزايش حجم آب، اميد را زنده کرده‌اند، اما اين اميد هنوز ريشه‌دار و پايدار نشده است. تجربه سال‌هاي گذشته نشان داده که تکيه بر بارندگي، راه‌حل بلندمدت نيست و آنچه مي‌تواند آينده اين پهنه آبي را تضمين کند، مديريت دقيق و مسئولانه منابع آب است.
کاهش مصرف در بخش کشاورزي، تغيير الگوي کشت، جلوگيري از برداشت‌هاي غيرمجاز، تأمين حق‌آبه درياچه و توقف توسعه صنايع آب‌بر، مجموعه اقداماتي هستند که اگر به‌صورت همزمان و جدي اجرا نشوند، بهبودهاي امروز به‌سرعت از دست خواهند رفت.در نهايت، سرنوشت درياچه اروميه نه فقط به تصميم‌هاي کلان، بلکه به رفتار روزمره مردم، کشاورزان و نحوه بهره‌برداري از آب گره خورده است. اين درياچه، نمادي از رابطه انسان و طبيعت است؛ رابطه‌اي که اگر بر پايه تعادل و احترام شکل نگيرد، مي‌تواند دوباره به خشکي و بحران ختم شود.امروز، فرصت احيا فراهم شده است؛ فرصتي که اگر از دست برود، بازگرداندن آن بسيار دشوارتر از هميشه خواهد بود.