اقتصاد ايران جنگي، سياست‌گذاري همچنان عادي

جنگي که از پي حمله تجاوزکارانه ايالات متحده و اسراييل از 9اسفند آغاز شد به جنگي دامن زده که پس از 5ماه هنوز دامن منطقه و حتي اقتصاد جهان را رها نکرده است. واشنگتن با اين تصور که با يک حمله ناگهاني خواهد توانست نظام سياسي را به خدمت خود در آورد، به تهران حمله کرد ولي در دستيابي به اهداف خود شکست خورد و اين امر به طولاني‌تر شدن جنگ انجاميد.
جنگ تنها بخش نظامي و دفاعي يک کشور را درگير نمي‌کند و تمام ابعاد يک زندگي اجتماعي را دگرگون مي‌کند. اقتصاد هم از اين قاعده مستثني نيست و همزمان با بسته شدن تنگه هرمز که اقتصاد جهاني را دچار چالش کرد، سياستگذاري در ايران هم مي‌تواند بر روند جنگ و کمبود منابع غلبه کند يا با اقدامات اشتباه زمينه تشديد مشکلات را فراهم آورد.
حسين راغفر، عضو هيات علمي دانشگاه الزهرا گفت: ما در ميانه جنگ قرار داريم اما برخي دوست دارند طوري وانمود کنند که گويا وضعيت کشور نرمال است. اين نگاه را حتي در برخي مسئولان بلندپايه کشور هم مي‌توانيم مشاهده کنيم که ترجيح مي‌دهند طوري برخورد کنند که انگار همه چيز سر جاي خودش است و ما در يک حالت عادي قرار داريم. در صحنه اما به نظر مي‌رسد کشور حتي در آستانه حملات دوباره آمريکا و اسراييل باشد و بايد براي اين حمله احتمالي هم آماده بود.
او ادامه داد: مشکل اين است که وقتي وضعيت را نرمال جلوه مي‌دهيم، بايد تخصيص منابع را هم مانند يک وضعيت عادي و باثبات انجام دهيم ولي جنگ منابع ما را شديدا محدود کرده و گذر از اين دوره نيازمند تخصيص منابع به اولويت‌هاي اصلي کشور است. نرمال جلوه دادن شرايط کشور در نهايت انتظارات عمومي را طوري شکل مي‌دهد که در يک وضعيت نرمال بايد مطرح شود. اين‌جا است که سياست «عادي نمايي» کشور مي‌تواند به ضد خودش بدل شود.
تجربه دولت جنگ مورد توجه قرار گيرد
راغفر در مورد ويژگي‌هاي دولت جنگ توضيح داد:‌آن دولت نقشي پررنگ در اقتصاد و توليد داشت و ابايي از آن داشت که وقتي منافع مردم يا توليد به ميان مي‌آيد، وارد عمل شود. ما آن زمان با سهميه بندي جدي کالاها موجه بوديم که محصول يک نظام به نسبت دقيق و کارآمد بود. دولت وقت، با اين اقدامات به مردم اين اطمينان را داد که کسي در ايران در حال جنگ در دسترسي به نيازهاي اساسي يا سلامت خود دچار محروميت نمي‌شود و خدماتي ديگر چون آموزش يا بهداشت هم به شکل رايگان در دسترس عموم قرار مي‌گرفت.
او ادامه داد: دولت در آن زمان براي تامين نياز مسکن، با اعطاي زمين ارزان قيمت يا مصالح با قيمت مصوب دولتي، زمينه صاحب خانه شدن بسياري از مردم را فراهم کرد. درواقع دولتي که با يک جنگ 8ساله دست و پنجه نرم مي‌کرد موفق شد آموزش، سلامت و بهداشت را رايگان کند و همزمان بخش بزرگي از جامعه را صاحب خانه کند. در آن زمان دولت اراده و دغدغه اين اقدامات را داشت اما امروز متاسفانه چنين رويکردي مشاهده نمي‌شود.
عضو هيات علمي دانشگاه الزهرا با بيان اين‌که در زمان جنگ هم برخي کالاها سهميه‌بندي شده بودند، گفت: وقتي کمبود هست بايد سهميه‌بندي در دستور قرار بگيرد، نه گران‌سازي. در آن زمان زيرساخت‌ها محدودتر بود و فناوري هم اين قدر پيشرفت نکرده بود و امروز با پيشرفت‌هايي که صورت گرفته، بدون شکل گرفتن»صف‌هاي طولاني«مي‌توان تخصيص بهتري انجام داد. هدف از اين اقدامات اين است که مردم احساس کنند حتي در شرايط جنگي نابرابر هم دولت و حاکميت به نيازهاي اوليه و اساسي آنها بي توجه نيستند. شکل گيري اين احساس به افزايش توان دفاعي و انسجام عمومي منجر خواهد شد.
بايد حقايق را شفاف به مردم گفت
کمبود منابع حتي پيش از جنگ هم اقتصاد ايران را دچار مشکلاتي کرده بود و جنگ و متعاقب آن محاصره دريايي کمبود منابع را به شدت افزايش داد. در اين شرايط دولت امکان کمتري براي حمايت‌هاي عمومي در اختيار دارد و شايد همين کمبود منابع به بهانه‌اي براي اجراي انواع شوک درماني‌ها شود.
راغفر درباره اين مساله گفت: اين عادي نمايي بايد کنار گذاشته شود و به جاي آن حقايق را به شکل شفاف بايد با مردم در ميان گذاشت. بايد توضيح داده شود که نيازهاي اساسي بايد در اولويت باشند و واردات کالاهاي غيرضروري به دليل کمبود منابع متوقف مي‌شود. بايد دولت و سياستگذاران پيش‌گام کنار گذاشتن مصرف گرايي مرسوم در کشور شوند. بايد ضمن تامين نيازهاي اساسي عمومي، از اسراف جلوگيري کرد و اين طور نباشد که برق برخي فضاهاي لوکس قطع نشود اما مردم زير بمباران هر روز با قطع دائمي دست و پنجه نرم کنند.
عضو هيات علمي دانشگاه الزهرا تاکيد کرد: اقداماتي چون واردات خودرو در اين شرايط بسيار زيان بار هستند و احساس تبعيض را در جامعه تشديد مي‌کند. با اين‌که از زمان جنگ حدود 4دهه سپري شده اما با تغيير پارادايم حاکم بر ذهن مسئولان و تصميم‌گيران، کشور دچار مشکلاتي شده است. امروز در نگاه حاکم بر سران قوا هم مي‌بينيم هر جا کمبودي احساس مي‌شود، به سرعت سراغ شوک درماني و آزادسازي قيمتي مي‌روند. در شرايطي که کشور درگير جنگ است، اين اقدامات خسارت بارتر از هر زمان ديگري است.
او بيان اين‌که آزادسازي‌هاي قيمتي در تعارض با انسجام اجتماعي شکل گرفته است هشدار داد: ما در شرايط انسداد قرار داريم و آزاد سازي در اين شرايط چيزي نيست جز تيشه زدن به ريشه عدالت اجتماعي. از يک طرف در فضاي سياسي به دليل جنگ تا جاي ممکن فضا را بسته‌اند اما در سوي ديگر و در بازار اقتصادي همه چيز، حتي قيمت‌گذاري کالاهاي اساسي مردم را رها کردند و به دست تلاطمات سپرده‌اند.راغفر با بيان اين‌که ادامه اين شرايط ممکن نيست، ادامه داد: مردم با اين‌که پشت کشور خودشان هستند اما وضعيت قيمت‌ها عصباني هستند. مشکل اين است که مجلس هم با دولت در اين زمينه همسويي دارد و طوري با تورم‌هاي افسارگسيخته برخورد مي‌کنند که انگار همه چيز عادي است. در اين شرايط گراني تنها چيزهايي که کنترل کرده‌اند، نرخ کالا برگ بوده و دستمزد کارگران که به اندازه کافي رشد نکردند. تصور اين‌که مي‌توان به مردم القا کرد، اين وضعيت عادي است، تصوري يک سره باطل است.به گزارش آرازآذربايجان به نقل از خبرآنلاين، او از مسئولان کشور خواست تا به خطير بودن شرايط فعلي توجه بيشتري داشتند و مديريت منابع را به گونه‌اي متحول کنند که معيشت مردم و نيازهاي اوليه توليد تامين شود و از مصرف گرايي و زندگي اشرافي اقليت ناچيز و برخوردار جلوگيري کنند.