طلاي سفيد؛ چالش مصرف آب و بقاي درياچه اروميه
گروه گزارش: دشتهاي حاصل خيز اين استان دههها است که با ريشههاي شيرين چغندرقند پيوند خوردهاند و اين محصول نه تنها مواد اوليه پنج کارخانه بزرگ قند در اروميه، خوي، پيرانشهر، مياندوآب و نقده را تأمين ميکند، بلکه بخش بزرگي از زنجيره تأمين شکر در سراسر ايران به دسترنج کشاورزان اين خطه وابسته است و بر اساس آخرين آمارهاي رسمي، اين استان با راندمان خيرهکننده 71تن در هکتار، رتبه نخست توليد و بهرهوري چغندرقند در کشور را به خود اختصاص داده است.
ارزش اقتصادي اين محصول تنها به توليد قند و شکر ختم نميشود؛ چغندرقند در آذربايجان غربي يک پيشران اقتصادي است که هزاران شغل مستقيم و غيرمستقيم ايجاد کرده است که از حملونقل و صنايع بستهبندي گرفته تا توليد نهادهها، همگي ذيل سايه اين گياه ريشهاي فعاليت ميکنند، اما با اين حال، در سالهاي اخير، همزمان با بحران کمآبي، پرسشهاي جدي درباره پايداري کشت اين محصول در قلب حوضه آبريز درياچه اروميه مطرح شده است.در حالي که مسئولان از ارزآوري و سودآوري کلان اين محصول سخن ميگويند، کارشناسان محيط زيست هشدار ميدهند که بهاي اين شيريني ممکن است به قيمت خشکي ابدي نگين فيروزهاي آذربايجان تمام شود.
فراتر از شکر؛ محصولات جانبي و نقشه صادراتي
چغندرقند بر خلاف تصور عموم، تنها براي توليد قند و شکر نيست؛ اين محصول يک گياه چندمنظوره است که در صنايع مختلف کاربرد دارد و اصليترين خروجي کارخانجات استان، شکر سفيد است، اما تفاله چغندر و ملاس نيز به عنوان محصولات جانبي استراتژيک شناخته ميشوند.تفاله چغندر يکي از غنيترين خوراکها براي صنعت دامپروري است که پروتئين و انرژي مورد نياز دامهاي استان و مناطق همجوار را تأمين ميکند و ملاس حاصل از فرآيند توليد شکر نيز ماده اوليه اصلي در صنايع الکلسازي، توليد خميرمايه و اسيد سيتريک است.
از نظر ارزآوري، آذربايجان غربي علاوه بر تأمين نياز داخلي، بخشي از محصولات فرآوري شده خود را به بازارهاي جهاني صادر ميکند و شکر توليدي و به ويژه محصولات ثانويه مانند الکل طبي و خوراک دام، به کشورهاي همسايه از جمله عراق، جمهوري آذربايجان، ارمنستان و حتي کشورهاي حوزه خليج فارس صادر ميشود. گردش مالي اين حوزه در استان به بيش از 15 هزار ميليارد تومان در سال ميرسد که سهم قابل توجهي در سبد صادرات غيرنفتي منطقه دارد.قيمت خريد تضميني اين محصول براي سال زراعي پيشرو حدود 93 هزار و 700 ريال براي هر کيلوگرم با عيار 16 تعيين شده است و اين مشوقهاي مالي در کنار جوايز تحويل محصول (قند و تفاله)، انگيزه کشاورزان را براي حفظ سطح زيرکشت در محدوده 30 تا 36 هزار هکتار بالا نگه داشته است، اما با اين حال، فشار براي تبديل محصول خام به کالاهاي نهايي با ارزش افزوده بيشتر، همچنان يکي از اولويتهاي توسعه صنعتي در اين استان است.
سلطان توليد در ايران؛ رتبهاي که با اقتدار حفظ شده است
در جغرافياي کشاورزي ايران، آذربايجان غربي بدون شک »پايتخت چغندرقند« است و اين استان با فاصله زيادي نسبت به ساير استانها، رتبه اول توليد چغندرقند کشور را در اختيار دارد، در حالي که ميانگين عملکرد در مزارع کشور حدود 60 تن در هکتار است، کشاورزان پيشرو در شهرستانهايي مانند پيرانشهر و نقده توانستهاند رکورد جالب 71 تن و حتي در موارد نمونه کشوري، عددي بسيار بالاتر را ثبت کنند و اين موفقيت مرهون خاک حاصلخيز، اقليم سردسير مناسب و البته تخصص بالاي کشاورزان منطقه است.
شهرستانهاي پيرانشهر، مياندوآب، بوکان و نقده به ترتيب بيشترين سطح زيرکشت را در استان دارند و در سال زراعي جاري، با وجود محدوديتهاي منابع آبي، پيشبيني ميشود بيش از 2 ميليون تن محصول از مزارع برداشت شود و اين حجم از توليد، آذربايجان غربي را به تأمينکننده اصلي مواد اوليه کارخانجات قند نهتنها در داخل استان، بلکه در برخي استانهاي همجوار تبديل کرده است، هرچند سياستهاي فعلي بر عدم خروج چغندر خام از استان تأکيد دارد.
نکته حائز اهميت در رتبه نخست اين استان، ضريب مکانيزاسيون بالاي آن است، بر اساس گزارشهاي جهاد کشاورزي، حدود 95درصد از مراحل کاشت، داشت و برداشت چغندر در آذربايجان غربي به صورت کاملاً مکانيزه انجام ميشود و اين موضوع باعث شده است که با وجود هزينههاي بالاي نهادهها، راندمان توليد همچنان اقتصادي باقي بماند و جايگاه استان در صدر جدول توليدکنندگان ملي تزلزلناپذير باشد.
عطش طلاي سفيد؛ چالش مصرف آب و بقاي درياچه اروميه
بزرگترين پاشنه آشيل کشت چغندرقند در آذربايجان غربي، مصرف بالاي آب آن است، به طور متوسط براي هر هکتار کشت چغندرقند به روش سنتي، بين 10 تا 12 هزار مترمکعب آب مصرف ميشود و با توجه به سطح زيرکشت وسيع در حوضه آبريز درياچه اروميه، اين محصول يکي از مصرفکنندگان اصلي منابع آبي زيرزميني و سطحي منطقه به شمار ميرود و توسعه بيرويه کشت اين محصول در دهههاي گذشته، يکي از عوامل اصلي کاهش تراز آبي درياچه اروميه بوده است.سياستهاي سختگيرانهاي براي محدود کردن توسعه کشت در داخل حوضه آبريز درياچه اروميه اتخاذ شده و رويکرد جديد دولت و سازمان جهاد کشاورزي، انتقال تمرکز کشت به شمال استان (خارج از حوضه درياچه) و جايگزيني روشهاي سنتي با سيستمهاي نوين آبياري است. در حال حاضر حدود 52 درصد از مزارع استان به آبياري باراني و نوار تيپ مجهز شدهاند که مصرف آب را تا 30 درصد کاهش ميدهد، اما تا رسيدن به نقطه مطلوب فاصله زيادي باقي است.کشت نشايي و تغيير آرايش کشت به روش متراکم، از ديگر راهکارهاي علمي است که براي نجات درياچه اروميه در دستور کار قرار گرفته است و در اين روش، با کوتاهتر شدن دوره رشد گياه در مزرعه، تعداد دفعات آبياري کاهش مييابد.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از تابناک؛ با اين حال، سوال اساسي همچنان باقي است: آيا کشت چغندرقند در اين منطقه با توجه به وضعيت بحراني آب کار درستي است؟ پاسخ در بهرهوري نهفته است؛ اگر توليد به سمت استفاده از فناوريهاي نوين و کاهش واقعي مصرف آب حرکت نکند، شيريني توليد اين محصول به تلخي خشکسالي دائمي در منطقه منجر خواهد شد.
تاریخ: 1405/03/27 09:36 ق.ظ | دفعات بازدید: 1723