چرا اربعين حسيني در تاريخ اسلام بي‌نظير است

چهل روز پس از فاجعه کربلا و شهادت مظلومانه امام حسين (ع) و يارانش، روزي فراتر از هر رويداد تاريخي، به نام «اربعين حسيني» در دل تاريخ اسلام ثبت شد؛ روزي که نه تنها زمين و آسمان بر مظلوميت آن امام همام گريستند، بلکه دل‌هاي مؤمنان سراسر جهان را به هم پيوند داد. در اين مسير جاودانه، جابر بن عبدالله انصاري به عنوان اولين زائر اربعين، نقش بي‌بديلي ايفا کرد و با زيارتي که سرشار از حزن و ارادت بود، پل ارتباطي ميان عاشقان اهل بيت و خاطره خونين کربلا شد.
خبرنگار ما در گفت‌وگو با دکتر فاطمه سليماني، کارشناس مسائل ديني، به بررسي روايات تاريخي، منابع معتبر و رازهاي نهفته در اربعين حسيني پرداخته است. چراکه موضوع اربعين حسيني يکي از پايه‌هاي اصلي فرهنگ عاشورايي و شيعي است و بررسي تاريخي و روايي آن براي فهم عميق‌تر واقعه کربلا و پيام عاشورا ضروري است.
چرا به مراسم اربعين حسيني اهميت ويژه‌اي داده مي‌شود؟
اربعين در لغت به معناي «چهل» است و در عرف اسلامي به چهلمين روز پس از فوت يا شهادت يک فرد گفته مي‌شود. اما اربعين حسيني به چهلمين روز پس از شهادت امام حسين (ع) در کربلا اطلاق مي‌شود.
اهميت ويژه اين روز در دو جنبه اصلي است. اول، از نظر روايي که بر طبق احاديث معصومين، زمين و آسمان به نشانه احترام و اندوه بر شهادت امام حسين (ع) چهل روز مي‌گريند. مثلاً حديث معروفي از پيامبر اکرم (ص) هست که مي‌فرمايد: «إِنَّ الْأَرْضَ لَتَبْكِي عَلَى الْمُؤْمِنِ إِذَا مَاتَ أَرْبَعِينَ صَبَاحًا» همانا زمين بر مؤمن چهل روز مي‌گريد.
همچنين در کتاب الخصال صدوق نوشته شده که امام صادق (ع) به زراره فرمود: «يا زُرارَة اِنَّ السَّماءَ بَكَتْ عَلَى الْحُسَينِ أَرْبَعِينَ صَباحاً.» آسمان چهل روز در سوگ حسين (ع) گريست.
دوم، از لحاظ تاريخي و فرهنگي، گراميداشت چهلم يک ميت سنتي ديرينه در ميان امت‌هاي مختلف از جمله مسلمانان، نصارا و يهود بوده است و باعث شکل‌گيري يک آيين زيارتي و عزاداري گسترده شده است.
در منابع اشاره شده که جابر بن عبدالله انصاري در روز اربعين به کربلا آمده و اولين زائر امام حسين (ع) بوده است. اين پرسش مطرح است که آيا حضور او در کربلا تصادفي بوده يا با برنامه و هدفي مشخص انجام شد؟
حضور جابر بن عبدالله انصاري در کربلا در روز اربعين کاملاً برنامه‌ريزي‌شده و هدفمند بوده است. شيخ طوسي در کتاب مصباح المتهجد آورده است که جابر به همراه عتيه عوفي در روز بيستم صفر (اربعين) از مدينه به کربلا آمده و نخستين کسي بود که به زيارت امام حسين (ع) در اربعين مشرف شد.
جابر که از اصحاب پيامبر (ص) و از ارادتمندان اهل بيت بود، براي اداي احترام به امام شهيد و اظهار هم‌دردي به کربلا آمده بود. او ابتدا در شط فرات غسل کرد، احرام بست، خود را معطر ساخت و با خشوع کامل به زيارت قبر مطهر امام رسيد. گفته‌اند هنگامي که به کنار قبر رسيد سه بار تکبير گفت و از شدت اندوه و حزن بيهوش شد و روي قبر افتاد.
اين جريان، نشانه عميق‌ترين ارادت و اهميت ويژه اربعين براي اصحاب و پيروان اهل بيت عليهم السلام است.
درباره شخصيت جابر بن عبدالله انصاري توضيح دهيد و اينکه چرا حضور او در اين واقعه اهميت دارد؟ درواقع مي‌خواهي بدانيم چرا حضور او در اربعين کربلا يک رويداد تاريخي تلقي مي‌شود و اين اندازه بر آن تأکيد شده است؟
جابر بن عبدالله انصاري از اصحاب بزرگ پيامبر اکرم (ص) و از کهنسالان اصحاب بود که عمر طولاني داشت، او حدود 94 سال عمر داشت. جابر در 19 غزوه به همراه پيامبر شرکت داشت، از جمله بدر، احد، حمراء الاسد و جنگ‌هاي صفين و نهروان. همچنين از ياران اميرالمؤمنين امام علي (ع) بود.
او به دليل جايگاه معنوي و نزديکي به اهل بيت و تجربه‌هاي عميقش در تاريخ اسلام، شخصيت بسيار معتبر و قابل اعتمادي است که روايت‌هاي مربوط به واقعه کربلا و اربعين حسيني را از نزديک ديده و منتقل کرده است. همين موضوع باعث مي‌شود که حضور او در اربعين کربلا يک رويداد تاريخي و مستند تلقي شود.
برخي منابع درباره ورود اهل بيت امام حسين (ع) به کربلا در اربعين اختلاف نظر دارند. آيا واقعاً اهل بيت در روز اربعين به کربلا آمده‌اند يا نه؟
در اين مورد اتفاق نظر کامل وجود ندارد و برخي مورخان و محدثان به دليل شرايط سخت و فشارهاي سياسي پس از واقعه عاشورا، ورود اهل بيت را به کربلا در اربعين بعيد دانسته‌اند.
مثلاً محدّث قمي در کتاب منتهى الآمال نوشته است که خيلي بعيد است اهل بيت پس از آن همه حوادث از شام بازگردند و وارد کربلا شوند.
اما از طرف ديگر، بسياري از بزرگان شيعه از جمله علامه جبل عاملي و سيد بن طاووس در کتاب لهوف، ورود اهل بيت در روز اربعين به کربلا را مستند مي‌دانند. طبق روايت مشهور، اهل بيت هنگام بازگشت از شام به مدينه، درخواست مي‌کنند قافله از مسير کربلا عبور کند تا زيارتي از مزار امام حسين (ع) داشته باشند. آنها چند روز در کربلا مي‌مانند، عزاداري برپا مي‌کنند و سپس به مدينه برمي‌گردند.
بنابراين، اين موضوع بيشتر به اختلاف روايي و تفسيرهاي تاريخي بازمي‌گردد، ولي روايت سيد بن طاووس و ارباب مقاتل از منابع معتبر شيعي، توقف اهل بيت در کربلا در اربعين را تأييد مي‌کند.
به هر حال در منابع اشاره شده که کاروان اسرا در راه شام و مدينه وارد کربلا شدند و سرهاي شهدا را در آنجا دفن کردند. آيا اين اتفاق تاريخي است؟
بله، اين اتفاق بر اساس منابع معتبر تاريخي اتفاق افتاده است. نعمان بن بشير، يکي از اصحاب پيامبر (ص)، مأمور همراهي کاروان اسيران از شام به مدينه بود. سيد بن طاووس در لهوف شرح مي‌دهد که هنگام عبور کاروان از کربلا، سرهاي شهدا که از شام همراه داشتند در کربلا دفن شدند و زنان و اهالي روستاهاي اطراف در عزاداري شرکت کردند.
اين بخش از تاريخ عاشورا نشان‌دهنده اهميتي است که مردم و اهل بيت براي مزار امام حسين و شهداي کربلا قائل بوده‌اند.
چرا اربعين حسيني امروزه تبديل به يکي از بزرگ‌ترين تجمعات مذهبي جهان شده است و اهميت آن در چيست؟
اربعين حسيني به دلايل متعدد فرهنگي، اجتماعي، ديني و تاريخي تبديل به بزرگ‌ترين پياده‌روي مذهبي جهان شده است. در اين روز، ميليون‌ها نفر از شيعيان و حتي غيرشيعيان با پاي پياده از مسيرهاي مختلف به سمت کربلا حرکت مي‌کنند.
اين حرکت نمادين نشانگر پايبندي به ارزش‌هاي امام حسين (ع)، يادآوري فداکاري او در راه حق، و ترويج پيام مقاومت در برابر ظلم و ستم است.
از طرف ديگر، ريشه‌هاي تاريخي و روايي قوي، مانند حضور جابر انصاري و روايت زيارت اربعين، باعث شده اين مناسبت همواره زنده و پايدار بماند و به يک فرهنگ جهاني تبديل شود.
اربعين حسيني تنها يک مناسبت مذهبي نيست، بلکه نمادي از مقاومت در برابر ظلم، ايستادگي براي حق و حفظ هويت اسلامي است. استمرار اين مراسم، يادآور پيام عاشورا و پايبندي به آرمان‌هاي امام حسين (ع) است. از نظر روايي و تاريخي، زيارت اربعين نشانه مؤمن حقيقي دانسته شده و تا قيام قيامت، اين سنت باقي خواهد ماند.
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از تسنيم،براي جهان امروز که درگير چالش‌هاي فراوان است، اربعين پيام‌آور اتحاد، ايثار و اميد به پيروزي حق بر باطل است و بايد پاس داشته شود و ترويج پيدا کند.