نويسندگان نسل چهارم روي دست نسل‌هاي قبل زده‌اند

اخيراً مراسم پاياني دوره‌هاي بيست‌وسوم و بيست‌وچهارم جايزه »مهرگان ادب« برگزار شد و صمد طاهري يکي از نويسندگاني بود که به‌خاطر رمانش، »پيرزن جواني که خواهر من بود«، توسط داوران اين جايزه مورد تقدير قرار گرفت.
صمد طاهري، داستان‌نويسي که برگزيده جايزه جلال بوده و جوايزي همچون جايزه احمد محمود را هم در کارنامه دارد، متولد 1336، آبادان و ساکن شيراز است. طاهري در »پيرزن جواني که خواهر من بود« به مقوله زوال معصوميت پرداخته است. در اين داستان آبادان و مردمانش و موقعيت چندفرهنگي‌اش نقش اساسي ايفا مي کنند. اين کتاب پر از لحظات ناب طنزآميز و سرخوشانه است و طاهري مخاطب را مي‌خنداند، خشمگين مي‌کند و عاطفه‌اش را بر مي‌انگيزد.انتخاب اين اثر به عنوان رمان تحسين‌شده توسط داوران جايزه مهرگان و نيز تجربه‌اي که صمد طاهري در زمينه داوري جوايز مختلف ادبي دارد و آگاهي او به وضعيت داستان‌نويسي امروز ايران بهانه‌اي شد تا با او درباره جوايز ادبي و نيز اوضاع داستان ايراني معاصر گفت‌وگو کنيم.گفتني‌ست که از صمد طاهري اخيراً رماني به نام »گم در راه‌هاي گم‌گشته« در نشر نيماژ منتشر شده است؛ رماني که نويسنده در آن، روايتي چندلايه از مهاجرت، فقر و تلاش براي بقا را ارائه کرده و اين رمان با بهره‌گيري از چند راوي مختلف، تصويري انساني و دردناک از مهاجرت گسترده مردم به جنوب کشور در پي قحطي به دست مي‌دهد.
گفت‌وگو با اين نويسنده معاصر را مي‌خوانيد:
با توجه به اينکه ما تجربه داوري جوايز ادبي را داريد، آيا در داوري با چه چالش‌ها و دشواري‌هايي روبه‌رو بوده‌ايد؟ چون به هر حال انتخاب يک کتاب از بين کتابهاي زيادي که مي‌رسد، قاعدتاً انتخاب دشواري است و داور را ممکن است با ترديدهاي زيادي روبه‌رو کند. ممکن است قدري راجع به اين چالش‌ها صحبت کنيد و بگوييد معيار يا معيارهاي صلي و اساسي خودتان براي اينکه به يک داستان نمره قبولي بدهيد چيست؟
در مورد داوري داستان‌ها در جوايز جشنواره‌ها طبعاً معيار اصلي بيان‌هاي ادبي آن داستان است. حالا چه مجموعه داستان باشد، چه رمان، ما بايد عناصري را که در واقع شاکله اصلي يک داستان يا رمان است، در نظر بگيريم، يعني ببينيم فضاسازي و شخصيت‌سازي در چه حد است و نويسنده تا چه حد موفق بوده داستان را باورپذير کند چون به هر حال شدت تاثير يک داستان يا رمان بر مخاطب، برمي‌گردد به باورپذير بودن آن، که باورپذيري در واقع تابعي است از فضاسازي خوب و شخصيت‌سازي خوب و کلاً آن جذابيت و کششي که داستان يا رمان بايد ايجاد کند. براي من هميشه اين معيار بوده. در هر جايزه‌اي يک نفر مي‌تواند اول باشد و در هيچ جايزه‌اي در جهان، چه جايزه نوبل باشد چه پوليتزر باشد چه من بوکر باشد يا هر جايزه ديگري، يکي مي‌تواند اول بشود. در هر مسابقه ورزشي هم يک نفر مي‌تواند اول بشود و دو نفر که نمي‌توانند اول بشوند. به هر حال اين چالشي است که داورها با آن مواجه هستند، منتها در نهايت با امتيازهايي که مي‌دهند ممکن است با يک صدم امتياز هم يک کتابي يک مقدار بالاتر قرار بگيرد ولي اين به معني اين نيست که کتاب‌هاي ديگر ارزش چنداني ندارند. به هر حال يک مجموعه کتاب است به مرحله نهايي مي‌رسد. همان تعداد کتاب‌هايي که به دور نهايي مي‌رسند، حالا سي کتاب يا چهل کتاب يا هر تعداد که هست، همه کتاب‌هاي با ارزشي هستند. هر مسابقه‌اي طبعاً اول و دوم و سوم هم خواهد داشت ولي اينکه اول نشوند چيزي از ارزش واقعي آن کتاب‌ها کم نمي‌کند.يک نکته ديگر هم که باز در در مورد داوري داستان‌ها و رمان‌ها بايد اضافه کنم توجه به نثر نويسنده است. نثر در وهله اول بايد همخوان باشد با سوژه و مضمون و ساخت آن داستان يا رمان. حالا در يک داستاني ممکن است اين نثر محاوره و پيش پا افتاده يا نثر خيلي کلاسيک باشد. به هر حال در وهله اول آن نثر بايد همخوان باشد با داستان.
جوايز ادبي چه تاثيري در ارتقاي ادبيات معاصر دارند؟
جوايز ادبي بدون ترديد در ارتقاي ادبيات معاصر نقش مهمي ايفا مي‌کنند، چراکه گردهم‌آيي ادبي و داستاني هستند. در يک شب عده خيلي زيادي گرد هم مي‌آيند و درباره ادبيات داستاني اظهار نظر مي‌کنند و از طرف ديگر کتابي که معرفي مي‌شود چه به عنوان برنده جايزه و چه به عنوان شايسته تقدير يا شايسته تحسين يا هر عنوان ديگري بهتر و بيشتر ديده خواهد شد که به‌خصوص درباره جوان‌ها اين قضيه خيلي مهم‌تر است. هميشه تاکيد داشته‌ام که اين جوايز را بايد بيشتر شامل حال جوان‌ها کنند يعني نويسندگان جواني که نياز به ديده شدن و نياز به تشويق دارند. اين جوايز ادبي باعث مي‌شوند يک کتاب خاص بيشتر در معرض ديد مخاطبان و خوانندگان کتاب قرار بگيرد و ديده شود. در واقع جوايز ادبي نقش مهمي در معرفي کتاب‌ها و ارتقاي کتابخواني دارند.
تجربه خودتان از اولين جوايز ادبي که گرفتيد چيست؟ چه تاثيري بر روند کار شما گذاشت؟ آيا تاثير جدي داشت؟
خب چون من اولين جايزه‌ام را در سن پاييني نگرفتم، شايد خيلي برايم هيجان‌انگيز نبوده. اولين جايزه‌اي که گرفتم جايزه اول جشنواره ادبي داستان شيراز بوده که سال 77 اگر اشتباه نکنم يا شايد سال 78 بود. جايزه بعدي هم که کشوري بوده جايزه آل‌احمد بوده که براي مجموعه »زخم شير« گرفتم. ولي به هر حال اين جوايز در مورد من جايزه‌اي بوده که مثلاً من بعد از سي يا چهل سال نوشتن گرفتم. طبعاً هر جايزه‌اي مشوق است و در واقع انگيزه‌هاي بيشتري در نويسنده براي ادامه نوشتن ايجاد مي‌کند و مخصوصاً در مورد جوان‌ها فکر مي‌کنم که خيلي موثر است که تشويق بشوند به نوشتن و تداوم در نوشتن. من هميشه هم تاکيد داشته‌ام که اين جوايز بايد شامل حال نويسندگان جوان بشود؛ نويسندگاني که سن و سال دار هستند ديگر در واقع نيازي به تشويق ندارند.
وضعيت داستان‌نويسي امروز را چگونه ارزيابي مي‌کنيد؟
درباره وضعيت داستان‌نويسي امروز، من نظر خيلي مثبتي دارم و فکر مي‌کنم که در يکي از دوران‌هاي طلايي داستان‌نويسي قرار داريم. مجموعه داستان‌هايي در دهه‌هاي اخير و از نويسندگان نسل‌هاي سوم و چهارم، به ويژه نسل چهارم، منتشر شده‌اند که بسيار عالي و با عيار ادبي بالا هستند. مي‌توانم به جرئت بگويم که نسل چهارم روي دست نسل اول و دوم و سوم بلند شده و توانسته کارهايي خلق کند که در سه نسل گذشته، به‌خصوص در نسل اول و دوم، بسيار کمياب بوده و من آينده خيلي خوبي را براي داستان کوتاه فارسي و نيز رمان تصور مي‌کنم. مي‌توانم اسم 35 نويسنده ممتاز و درجه يک را بياورم که کارهاي خيلي شاخصي در زمينه داستان کوتاه کرده‌اند و نمونه‌اش هم همين کتاب‌هايي است که در جوايز سال‌هاي اخير برنده شده‌اند.
آيا اثري در آستانه چاپ داريد؟
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از ايبنا،نه ولي اخيراً رمان ديگري از من در نشر نيماژ منتشر شده که »گم در راه‌هاي گم‌گشته« نام دارد.
.Arazazarbaiijan.farhangi@gmail.com