فکر ترور رسول الله(ص) از کجا شروع شد

اين توطئه به حدي جدي بود که قرآن کريم در سوره توبه، آيه 74به آن اشاره کرده است. سال نهم هجري، پس از بازگشت پيامبر (ص) از جنگ تبوک، رخدادي کمتر شناخته‌شده اما سرنوشت‌ساز در تاريخ صدر اسلام رقم خورد؛ نقشه‌اي پيچيده و هدفمند براي ترور پيامبر (ص) که ريشه در رقابت‌هاي سياسي و قدرت‌طلبي برخي افراد داشت. اين توطئه که قرآن کريم به آن اشاره کرده و بزرگان تاريخ‌نگاري چون ابن اسحاق و طبري به تفصيل روايت کرده‌اند، نه تنها جان پيامبر (ص) را تهديد مي‌کرد بلکه آينه‌اي از مناقشات پيچيده جانشيني و به چالش کشيدن ولايت امام علي (ع) بود. بررسي انگيزه‌ها، ابعاد و افراد دخيل در اين توطئه نشان مي‌دهد که مخالفت با انتقال قدرت به اهل بيت پيامبر (ص) از روزهاي نخست بعثت وجود داشته و تلاش‌هاي گسترده‌اي براي تغيير مسير سياسي اسلام صورت گرفت. در همين بستر، واکنش انصار و مهاجرين پس از رحلت پيامبر و اهميت تجمع آنها در سقيفه بني‌سعده، نقطه عطفي بود که سرنوشت خلافت را رقم زد و تا امروز به عنوان موضوعي بحث‌برانگيز و پر رمز و راز در تاريخ اسلام باقي مانده است.
دکتر فاطمه محبي، استاد دانشگاه و کارشناس اسلامي، به بررسي ماجراي ترور پيامبر اسلام (ص) تا غيبت چهره‌هاي مشهور صدر اسلام در تغسيل آن پيکر مطهر پرداخته است.
نقشه ترور پيامبر (ص)
درباره نقشه ترور پيامبر اکرم (ص) در سال نهم هجري پس از بازگشت از جنگ تبوک را توضيح دهيد. انگيزه و ابعاد اين توطئه چه بود و چه کساني در آن دست داشتند؟
اين موضوع يکي از مهم‌ترين و البته کمتر پرداخته شده‌ترين رويدادهاي تاريخ صدر اسلام است. پس از بازگشت پيامبر (ص) از جنگ تبوک در سال نهم هجري، گروهي از افراد که عمدتاً در ميان مهاجرين قرار داشتند، نقشه‌اي براي ترور ايشان طراحي کردند. اين توطئه به حدي جدي بود که قرآن کريم در سوره توبه، آيه 74 به آن اشاره کرده است و بيان مي‌کند که اين افراد تصميم به انجام کاري داشتند که موفق نشدند. نکته مهم اين است که اين گروه اوليه پنج نفره بودند که پيش از آن، براي جانشيني پيامبر (ص) نقشه کشيده بودند. به مرور زمان و پس از رخدادهاي سياسي، تعداد آن‌ها به چهارده نفر رسيد.
اسامي اين افراد در کتب تاريخي ثبت شده اما اعتبار آن‌ها در منابع مختلف متفاوت است و برخي از اسامي قابل اعتماد نيستند. با اين وجود، مي‌توان رد پاي آن‌ها را در مسائل جانشيني پيامبر (ص) و ايجاد گروه‌هاي سياسي مخالف اهل بيت مشاهده کرد. اين گروه 14 نفره پس از واقعه غدير، که نقطه عطفي در معرفي جانشين پيامبر (ص) بود، به 34 نفر افزايش پيدا کردند و حتي يک عهدنامه تنظيم کردند که در آن صراحتاً اعلام کردند هر کسي ادعاي جانشيني داشت بايد تکذيب شود و در صورت اصرار، بايد کشته شود.
اين عهدنامه به ابوعبيدالله جراح سپرده شد و به مکه فرستاده شد و زير ديوار کعبه مخفي شد تا دسترسي به آن سخت باشد. بعدها اين سند کشف و افشا شد.اين رويدادها به ما نشان مي‌دهد که اين گروه با برنامه‌ريزي دقيق سعي داشتند جريان جانشيني را کنترل کنند و برخلاف وصايت امام علي (ع) عمل کنند. آنها ترس داشتند که جايگاه قدرت به اهل بيت منتقل شود و به همين دليل از هيچ اقدامي دريغ نکردند.
آيا نقشه ترور پيامبر (ص) پس از جنگ تبوک مستندات تاريخي هم دارد؟
بله. ابن اسحاق در کتاب السيره النبويه و همچنين طبري در تاريخ الرسل و الملوک به نقشه ترور پيامبر (ص) پس از بازگشت از تبوک اشاره کرده‌اند. قرآن کريم در آيه 74 سوره توبه به توطئه‌اي اشاره دارد که قصد داشت پيامبر (ص) را ترور کند ولي خداوند آن را ناکام گذاشت.
اين توطئه را بايد در بستر سياسي آن زمان ديد؛ گروه‌هايي که قدرت و جانشيني پيامبر (ص) را تهديد مي‌کردند، عمدتاً از مهاجرين بودند که نمي‌خواستند جايگاه سياسي از دست آن‌ها خارج شود. اين نقشه نشان مي‌دهد که مخالفت با ولايت امام علي (ع) از روزهاي نخستين بعثت وجود داشت و صرفاً به بعد از رحلت پيامبر (ص) محدود نبود.
سقيفه مهمتر بود يا حضور در کنار پيامبر خدا؟!
با توجه به اين زمينه‌ها، واکنش انصار و مهاجرين پس از رحلت پيامبر (ص) چگونه شکل گرفت و چرا جمع شدن آن‌ها در سقيفه اين‌قدر اهميت داشت؟
واکنش انصار و مهاجرين پس از رحلت پيامبر (ص) بسيار قابل توجه و پيچيده بود. روز دوشنبه 28 صفر سال 11 هجري، هنگامي که خبر رحلت پيامبر (ص) اعلام شد، انصار که عمدتاً اهل مدينه و پشتيبان پيامبر (ص) بودند، سريعاً به سقيفه بني‌سعده، محلي که به‌عنوان مرکز تصميم‌گيري‌شان بود، جمع شدند.
چطور؟
علت اصلي اين تجمع نگراني انصار از دست دادن سهم خود در قدرت و خلافت بود، زيرا اکثر توطئه‌ها و تحرکات سياسي پيش از آن توسط مهاجرين انجام شده بود. در واقع انصار ترس داشتند که اگر زود وارد عمل نشوند، مهاجرين تمام قدرت را در دست خواهند گرفت و آنها سهمي نخواهند داشت.به همين دليل ابتدا به مسئله جانشيني پرداختند و حتي به امور غسل و کفن پيامبر (ص) که واجب و مهم بود، کمتر اهميت دادند. اين نشان مي‌دهد که در آن زمان، قدرت سياسي و جانشيني پيامبر (ص) بر همه امور مقدم بود و انصار حاضر شدند براي حفظ جايگاه سياسي خود، از مناسک و تشريفات مذهبي عقب‌نشيني کنند.
مستندات تاريخي
موضوع واکنش انصار و مهاجرين و اهميت سقيفه چه مستندات تاريخي دارد؟
طبري در تاريخ الطبري و ابن کثير در البداية و النهاية به شرح جلسه سقيفه و فضاسازي آن پرداخته‌اند. اين ماجرا به عنوان نقطه عطف تاريخي، محل تمرکز قدرت و عهدشکني عليه ولايت امام علي (ع) بود. انصار، که از لحاظ جمعيتي و سياسي اهميت داشتند، تلاش کردند سهمي از قدرت داشته باشند و از ترس کنار گذاشته شدن، سريعاً وارد عمل شدند. اين تجمع و تصميم‌گيري بر اساس ترس و رقابت سياسي بود که منجر به سرنوشت پيچيده‌اي در تاريخ اسلام شد.
تصميم‌گيري درباره جانشيني پيامبر (ص) مقدم بر غسل و تدفين حضرت شد
چرا اين گروه، تصميم‌گيري درباره جانشيني پيامبر (ص) را مقدم بر غسل و تدفين آن حضرت دانستند و حتي براي تبرک به پيکر مطهر ايشان مراجعه نکردند؟
اين رفتار در نگاه اول عجيب و غيرمعمول به نظر مي‌رسد، ولي از منظر سياسي قابل بررسي است. در واقع موضوع خلافت و جانشيني پيامبر (ص) مسئله‌اي حياتي و سرنوشت‌ساز بود که تأخير در آن به معني از دست رفتن قدرت و نفوذ بود. به همين خاطر، گروه‌هاي حاضر در سقيفه اهميت اين جلسه را بسيار بالا مي‌دانستند و به دليل شدت اختلافات و رقابت‌هاي سياسي، حتي از رفتن به سمت پيکر پيامبر (ص) براي تبرک يا حضور در مراسم غسل و دفن امتناع کردند.اين نشان مي‌دهد که رقابت سياسي در آن زمان به حدي بود که مناسک ديني و حتي احترام به پيامبر (ص) در مرحله بعدي قرار گرفت.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از تسنيم،همين موضوع گوياي آن است که قدرت سياسي، اولويت اول و آخر آنان بود و همه چيز را فداي آن مي‌کردند.
.Arazazarbaiijan.farhangi@gmail.com