شاهنامه روايت مقاومت است

مرشد محسن ميرزاعلي با بيان اينکه سال‌هاست تلاش داريم داستان‌هاي ادبيات فاخر ايران‌زمين را به گوش نسل جوان و نسل‌هاي پيشين برسانيم، اظهار کرد: پيام حکيم ابوالقاسم فردوسي، به باور من، پيامي بسيار مهم و جهاني است، پيامي که مي‌گويد: »جهان سر به سر زير دست من‌ست. پلنگ ژيان گرچه باشد دلير. نيارد شدن پيش چنگال شير«؛ ما ايرانيان وظيفه داريم اين پيام را جهاني کنيم.
وي به هجمه‌هاي صورت گرفته عليه فرهنگ کشورمان پرداخت و افزود: اگرچه در دوره پهلوي و حتي پيش از آن، شاهد هجمه‌هاي فرهنگي گسترده‌اي عليه فرهنگ و هويت ايراني بوديم، اما پس از انقلاب اسلامي اين هجمه‌ها با شکل و شمايلي ديگر ادامه يافت. از همين‌رو، در حوزه شاهنامه و ادبيات کهن، بايد بيش‌ازپيش از ظرفيت رسانه‌ها، محافل فرهنگي و نشست‌هاي دانشگاهي بهره ببريم تا اين ميراث گران‌بها را زنده نگه داريم.
اين نقاله‌خوان درباره رويداد »روايت حبيب« ويژه سالگرد شهادت حاج قاسم سليماني گفت: در رويداد »روايت حبيب« که اکنون پنجمين دوره آن در حال برگزاري است، افتخار داشتم به‌عنوان يک ايراني، روايت سرداران و سپه‌داراني را که براي مردم ايران جان و سر سپرده‌اند، از آرش کمانگير گرفته تا شهيد حاج قاسم سليماني، شهيد حاجي‌زاده، شهيد باقري و ديگر شهداي والامقام با زباني تلفيقي از اسطوره و تاريخ، روايت و قصه ارائه کنم.
ميرزاعلي عنوان کرد: در اين پنج سال حضورم در »روايت حبيب«، مأموريت اين رويداد بر پيوند شاهنامه، داستان‌هاي مذهبي، سيره سيدالشهدا (ع) و شخصيت‌هايي چون حاج قاسم سليماني استوار بوده است. گاهي از شاهنامه و ادبيات حماسي به حاج قاسم رسيده‌ايم و گاهي از روايت حاج قاسم به شاهنامه. اما پس از جنگ دوازده‌روزه، روايت ما تفاوتي اساسي پيدا کرد؛ چراکه »شنيدن کي بود مانند ديدن«. آنچه فردوسي قرن‌ها پيش گفته بود، براي ما عيني شد.
وي ادامه داد: با شهادت حاج قاسم سليماني، شرايط منطقه به‌طور محسوسي تغيير کرد. به تعبيري، علم‌دار را زدند؛ هرچند هزاران علم‌دار ديگر وجود دارد، اما زدن علمدار يعني تغيير ميدان. پس از حاج قاسم، هر کسي که در برابر ظلم مي‌ايستاد، هدف قرار مي‌گرفت و اين موضوع وظيفه ما را در روايت دوست و دشمن سنگين‌تر کرد.
اين محقق ادبيات و هنرهاي آئيني در پاسخ به اينکه پيوند شهيد سليماني با حماسه شاهنامه چگونه صورت مي‌گيرد، گفت: خودِ حاج قاسم، حتي فراتر از شهادتش، شخصيتي حماسي داشت. ما در حوزه هنر، دو ساعت پس از شهادت او، نخستين پرده‌خواني را درباره او آماده و اجرا کرديم. حاج قاسم از نوجواني با مکتب زورخانه و پهلواني رشد کرده بود؛ روي تشک کشتي، با ميل زورخانه و در مسير ورزش پهلواني. کسي که شاگرد مکتب اميرالمؤمنين (ع) و پهلواني باشد، زندگي‌اش اسوه مي‌شود. وقتي کسي به »زنگ و کسوت« مي‌رسد، يعني فرازوفرودهاي زندگي‌اش قابل روايت و الگوبرداري است.
ميرزاعلي خاطرنشان کرد: ما در شاهنامه، آرش و رستم را داريم و در تاريخ تشيع، زندگي اميرالمؤمنين (ع) و امام حسين (ع) را؛ همان فرازهاي پهلواني در زندگي حاج قاسم نيز ديده مي‌شود و همين موضوع موجب پيوند طبيعي زندگي او با پهلوانان اسطوره‌اي و ديني ما مي‌شود.
وي عنوان کرد: اينکه چقدر توانسته‌ايم اين تطبيق ميان ادبيات کهن و معاصر را به‌درستي و با زبان هنر و شعر انجام دهيم، بحث ديگري است؛ اما من به‌عنوان هنرمندي که درباره شهيد سليماني تحقيق کرده و او را از نزديک لمس کرده‌ام، معتقدم اين پيوند به‌طور کامل واقعي است.
اين پرده‌خوان به ذکر خاطره‌اي پرداخت و گفت: در سال‌هاي ابتدايي حضورم در پياده‌روي اربعين، با محبت عميق مردم عراق روبه‌رو شدم. از زبان کودکان و نوجوانان عراقي بارها نام »حاج قاسم سليماني« را شنيدم. آن‌ها مي‌گفتند: »حاج قاسم نورالعين است.« با خود مي‌گفتم اين مرد کيست که محبوب شيعه و سني عراق است؟ پيش از آن، نام حاج قاسم را بيشتر در مبارزه با اشرار شنيده بودم، اما شهادتش بود که او را به‌درستي به ما معرفي کرد.ميرزاعلي به تأثيرگذاري شهيد سليماني پرداخت و ادامه داد: بعد از شهادت حاج قاسم بود که حتي در رسانه‌هاي معاند، ناخواسته فيلم‌ها و تصاويري منتشر مي‌شد که شجاعت و قهرماني او را نشان مي‌داد. کسي که براي دشمن، »ترسناک‌ترين فرد« بود و کسي که از مرز و ناموس دفاع مي‌کرد.
وي عنوان کرد: همين شخصيت است که يک هنرمند را وادار مي‌کند درباره او کار کند؛ همان‌طور که علاقه‌منداني درباره گوته يا باخ تحقيق مي‌کنند؛ من شيفته شخصيت و جايگاه حاج قاسم شدم؛ شخصيتي که ابعاد حماسي و پهلواني دارد، چراکه از ملت و انديشه دفاع کرده است.
اين هنرمند به تجربه حضور خود در کاروان روايت حبيب پرداخت و گفت: در پنج سال »روايت حبيب«، هر سال داستاني تازه روايت کرديم. اگر در 10 استان اجرا داشتيم، 10 روايت متفاوت ارائه مي‌داديم و در مجموع، بيش از 40 داستان از زندگي حاج قاسم را با ادبيات کهن پيوند زديم. پس از جنگ دوازده‌روزه، روايت آرش کمانگير را با حاج قاسم تلفيق کرديم. حتي برخي از هنرمندان، »آرش‌نامه« را براي حاج قاسم خلق و اجرا کردند. ما نيز در مازندران، روايت را از آرش آغاز و به حاج قاسم رسانديم و سپس مناقب اميرالمؤمنين علي (ع) را براي مردم خوانديم که با استقبال فراوان همراه شد.
ميرزا علي گفت: حکيم فردوسي با آن رنج سي‌ساله‌اش، شاهنامه را به‌عنوان سند هويت ملي ايران به يادگار گذاشت؛ »بسي رنج بردم در اين سال سي / عجم زنده کردم بدين پارسي«. او از دهقان‌زادگان بود و تمام زندگي‌اش را وقف اين اثر کرد. اگر به بزرگان ادب فارسي نگاه کنيم، فردوسي گوي سبقت را از بسياري ربوده است. حتي در کنار رودکي، مولانا و حافظ، فردوسي جايگاهي يگانه دارد، چراکه داستان را چنان روايت مي‌کند که هم کودک پنج‌ساله لذت مي‌برد و هم پيرمردي سالخورده.
اين پژوهشگر با تاکيد بر اينکه زبان من با شعر فردوسي شکل گرفته است، درباره مخاطبان پرده‌خواني و نقالي‌هايش افزود: مخاطب من تنها کودک نيست؛ از علما و پزشکان گرفته تا اقشار مختلف جامعه. شاهنامه شگفتي‌هايي دارد که همه سلايق و انديشه‌ها را دربرمي‌گيرد. پيام اصلي آن، وطن‌دوستي و وطن‌پرستي است؛ مفهومي که در قرآن نيز مورد ستايش قرار گرفته و اگر کسي در راه وطن جان بدهد، شهيد محسوب مي‌شود. شاهنامه اين پيام را به‌روشني منتقل مي‌کند.
وي گفت: شاهنامه به سياست‌مداران هشدار مي‌دهد که ظلم، گناهي نابخشودني است و يزدان پاک آن را محاکمه خواهد کرد. آنجا که رستم، رخش را برمي‌گزيند و پيرمردي مي‌پرسد قيمت اين اسب چقدر است، پاسخ مي‌شنود: »اگر رستمي، بهاي اين اسب، آباداني ايران است.«
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از ايمنا، اين يعني عقل، خرد و مقاومت در برابر اهريمن. از نخستين داستان شاهنامه، از کيومرث تا نبرد با تورانيان، همه روايت مقاومت‌اند؛ مقاومتي که در طول تاريخ ايران جاري بوده و امروز نيز ادامه دارد.
.Arazazarbaiijan.farhangi@gmail.com