سکوت ترند سال نوجوانان

نسل زد که درگير بمباران اطلاعات و فشارهاي ارتباطي مداوم است، سکوت را هم ابزار دفاعي و هم راهي براي بازآفريني خود ميداند. حال بايد ديد, چرا نوجوانان امروز ترجيح مي‌دهند به جاي گفت‌وگو، سکوت کنند؟ آيا اين سکوت نشانه ضعف و ناتواني است يا راهي براي نشان دادن قدرت و استقلال؟
سکوت در نگاه اول شايد ساده‌ترين رفتار باشد، بدون ‌واکنش، بي‌صدا و خاموش، اما در دنياي پيچيده نوجوانان نسل زد، سکوت معناي ديگري پيدا کرده است. اين نسل در عين آنکه ساعت‌ها در فضاي مجازي مشغولند و در معرض سيل بي‌پايان اطلاعات قرار دارند، بيش از هر زمان ديگري سکوت اختيار مي‌کنند. سکوتي که گاهي براي رسيدن به آرامش، گاهي از نااميدي و در برخي مواقع حتي مي‌تواند نشانه ضعف در مهارت‌هاي ارتباطي باشد.
براي واکاوي اين موضوع با پريسا وثوقي، روانشناس به گفت‌وگو پرداخته ايم.
سکوت؛ مفهومي وابسته به موقعيت
وثوقي در ابتداي اين گفت وگو تأکيد مي‌کند که سکوت به خودي خود معنا و ارزش روانشناختي ندارد و بايد در موقعيت‌هاي مختلف بررسي شود. معناي لغوي سکوت همان خاموشي و بي‌واکنشي است، اما از نگاه روانشناسي مهم اين است که سکوت در چه شرايطي رخ مي‌دهد.
نوجوان امروز، يا همان نسل زد، ذهني پرهياهو دارد. او ظاهراً در حال استراحت است، اما در واقع درگير مشغله‌هاي فکري فراوان مي‌باشد. يکي از دلايل اصلي سکوت نوجوانان، همين شلوغي ذهني و نياز به خلوت است. گاهي اين سکوت نشاني از نااميدي است.
در بسياري از مواقع نوجوانان وقتي احساس مي‌کنند حرف زدن هيچ فايده‌اي ندارد و صحبتشان اثرگذار نيست، ترجيح مي‌دهند واکنش نشان ندهند و سکوت کنند.
سبک ارتباطي نسل زد
اين روانشناس ادامه مي‌دهد: نسل جديد حتي در نوع گفتار و پيام‌رساني نيز متفاوت هستند. نوجوانان امروزي کلمات و عبارات را کوتاه مي‌کنند، پيام‌هايشان اغلب مختصر است و گاهي به جاي جمله‌اي کامل تنها يک ايموجي مي‌فرستند. اين سبک خاص تعامل باعث شده که سکوت در زندگي روزمره‌شان پررنگ‌تر ديده شود.
نوجواني با يک استيکر يا يک علامت کوچک کارش را راه مي‌اندازد، طبيعي است که کمتر به توضيحات طولاني روي آورد.
وقتي سکوت نشانه ضعف است
وثوقي با نگراني به جنبه ديگري از سکوت اشاره مي‌کند: گاهي سکوت ناشي از بي‌مهارتي است. يعني نوجوان به دليل ناتواني در ابراز وجود و ضعف در مهارت‌هاي ارتباطي، ناچار به سکوت مي‌شود. اين سکوت نوعي واکنش منفعلانه است، نه نشانه قدرت. چنين رفتاري مي‌تواند نوجوان را در معرض آسيب‌هاي اجتماعي قرار دهد.
به همين دليل ما روانشناسان تأکيد مي‌کنيم بايد روي مهارت‌آموزي کار شود؛ اين مهارتها در گام نخست افزايش اعتماد به نفس، سپس آموزش ارتباط مؤثر و نهايتاً تقويت رفتار جرأت‌مندانه هستند. نوجوان بايد ياد بگيرد خواسته‌هايش را بيان کند، نظرش را ابراز کند و از حق خود دفاع کند. اگر سکوت او از ضعف باشد، نه تنها مفيد نيست بلکه خطرناک هم خواهد بود.
سکوتي که نشانه قدرت است
سکوت هميشه منفي نيست. خانم وثوقي در اين خصوص توضيح مي‌دهد: در رفتار جرأت‌مندانه سکوت يکي از تکنيک‌هاي مؤثر است. سکوت همراه با نگاه پرسشگرانه مي‌تواند معناي عميقي داشته باشد.
نوجوان در برابر اصرارهاي بي‌مورد طرف مقابل سکوت مي‌کند و تنها با نگاه مي‌پرسد؛ چرا اصرار مي‌کني، اين نوع سکوت نشان از قدرت دارد. در چنين شرايطي سکوت نه از ناتواني، بلکه از توانايي در مديريت موقعيت برمي‌آيد.
سکوت به مثابه رازآلودگي
او در ادامه به جنبه ديگري از سکوت نوجوانان اشاره مي‌کند و مي گويد: دوران نوجواني به طور طبيعي زماني براي کشف خود و شناخت ابعاد دروني است. نوجوان در دنياي خودش سير مي‌کند و همين خلوت دروني نوعي مرموز بودن ايجاد مي‌کند.
وقتي ديگران نمي‌دانند در ذهن نوجوان چه مي‌گذرد، نسبت به او کنجکاوتر مي‌شوند. اين حس کنجکاوي، براي نوجوان جذاب است و او احساس مي‌کند سکوتش به نوعي قدرت و جذابيت تبديل شده است.
بمباران اطلاعات و چالش‌هاي ارتباطي
به گفته پريسا وثوقي، شرايط عصر ديجيتال فشار مضاعفي بر نوجوانان وارد کرده است؛ امروز بيش از هر دوره ديگري در تاريخ، انسان‌ها زير بمباران اطلاعات قرار دارند. انتقال داده‌ها در کسري از ثانيه به سراسر دنيا انجام مي‌شود. نوجوانان نسل زد اين شرايط را به شدت تجربه مي‌کنند، حتي در بازي‌هاي آنلاين نيز با افراد مختلف در سراسر جهان در ارتباط‌ مي باشند. اين حجم از ارتباطات گسترده باعث مي‌شود سکوت برايشان معناي ويژه‌اي پيدا کند، گويي سکوت تنها راهي است که مي‌توانند خود را از اين سيل اطلاعات نجات دهند.
نقش والدين در شکستن ديوار سکوت
اين روانشناس در پاسخ به اين پرسش که چگونه مي‌توان به نوجوانان کمک کرد؟ چنين مي‌گويد: اولين قدم، ايجاد فضاي امن است. نوجوان بايد مطمئن شود که والدين يا بزرگ‌ترها او را قضاوت نمي‌کنند و پذيراي او همان‌طور که هست خواهند بود. وقتي اين اعتماد شکل بگيرد، نوجوان راحت‌تر به سمت گفت‌وگو مي‌آيد و سطح تعامل بالا مي‌رود. در چنين فضايي، مهارت‌هاي ارتباطي عملاً در حال آموزش است.
سوالاتي که از نوجوان پرسيده مي‌شود، بايد باز باشند تا فرصت بيشتري براي توضيح پيدا کند. اگر تنها با پاسخ‌هاي يک‌کلمه‌اي روبه‌رو شويم، نشان مي‌دهد هنوز فضاي کافي براي بيان احساسات ايجاد نشده است.
نوجوانان گاهي حرف‌هاي زيادي براي گفتن دارند اما نمي‌دانند از کجا شروع کنند. وظيفه والدين اين است که آن‌ها را به بيان احساسات تشويق کنند.
الگو بودن والدين
وثوقي تأکيد مي‌کند؛ والدين خود بايد الگوي ارتباطي خوبي باشند. وقتي نوجوان مي‌بيند والدينش بدون قضاوت درباره ديگران حرف مي‌زنند، با احترام گوش مي‌دهند و حتي به سکوت او هم احترام مي‌گذارند، ياد مي‌گيرد چگونه رفتار کند.
در واقع فرزند از رفتار والدين الگوبرداري مي‌کند و همين مي‌تواند نقش بزرگي در شکل‌گيري مهارت‌هاي ارتباطي او داشته باشد.
ضرورت آموزش همگاني
اين روانشناس معتقد است مهارت‌آموزي بايد هم نوجوانان و هم والدين را در برگيرد و در اين باره مي گويد: اعتماد به نفس نقطه شروع هر موفقيتي است. نوجوان بايد اعتماد به نفس پيدا کند، سپس وارد مسير يادگيري ارتباط مؤثر، رفتار جرأت‌مندانه و حتي مهارت نقدپذيري شود. نقدپذيري در نسل زد اهميت زيادي دارد، اما متأسفانه بسياري از والدين خودشان نقدپذير نيستند.
او پيشنهاد مي‌دهد؛ کارگاه‌هاي آموزشي براي والدين مي‌تواند بسيار مؤثر باشد. کارگاه‌هايي که در آن‌ها مهارت گوش دادن فعال، شفاف صحبت کردن و احترام به فضاي شخصي نوجوان آموزش داده شود. همچنين مدرسه، فضاي مجازي و رسانه‌ها بايد بستري براي آموزش عمومي فراهم کنند تا هم والدين و هم نوجوانان از آن بهره ببرند.
جمع‌بندي
با توجه به مصاحبه اين روانشناس مي توان نتيجه گرفت: سکوت نوجوانان پديده‌اي پيچيده و چندلايه است. اين سکوت مي‌تواند حاصل شلوغي ذهني، نياز به آرامش، نااميدي، سبک ارتباطي خاص نسل زد يا ضعف در مهارت‌هاي اجتماعي باشد.
گاهي سکوت ابزاري قدرتمند در رفتار جرأت‌مندانه است و گاهي نشانه ضعف و آسيب‌پذيري. آنچه اهميت دارد، نقش والدين و بزرگ‌ترها در فهم درست اين سکوت است.
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از ايرنا،ايجاد فضاي امن، آموزش مهارت‌هاي زندگي، الگوي ارتباطي سالم و پذيرش نوجوان به همان شکلي که هست، مي‌تواند ديوار سکوت را بشکند و زمينه رشد فردي و اجتماعي او را فراهم کند.