سينماي شاعرانه در ايران مورد بي‌توجهي قرار گرفته است

اين در حالي است که اين نوع از سينما در ايران نه حمايتي از سوي دولت دارد و نه توجهي به آن مي‌شود.
تعداد فيلمسازاني که به اين ژانر پرداختند نيز محدود است.
جشنواره بين‌المللي فيلم فجر با رويکرد سينماي شاعرانه در حال برگزاري است.
اين در حالي است که اين نوع از سينما در ايران نه حمايتي از سوي دولت دارد و نه از سوي مخاطبان توجهي به آن مي‌شود. تعداد فيلمسازاني که به اين ژانر پرداخته‌اند نيز محدود است.
علي قوي‌تن، کارگردان، نويسنده و تهيه‌کننده سينما گفت: سينماي شاعرانه از نظر من درواقع آن دسته از آثار سينمايي است که از حالت روايي، خطي و داستاني فاصله گرفته و بيشتر بر تصوير و ريتم ساختاري تکيه مي‌کند.
او افزود: اين نوع از سينما بيشتر بر نمادها تکيه داشته و نماد در اين سينما همان نقشي را ايفا مي‌کند که واژه در اشعار.
بنابراين مي‌توان گفت که سينماي شاعرانه به داستان و خط داستاني تکيه ندارد. سينماي شاعرانه خطي و داستاني نيست، بلکه روايت غيرخطي دارد يا داستان آن کمرنگ است، به قهرمان‌پردازي و مسائلي از اين قبيل نمي‌پردازد.
سينماي شاعرانه مخاطب عام ندارد
قوي‌تن گفت: سينماي شاعرانه مشخصات يک سينماي عامه‌پسند را ندارد بلکه بيشتر تصوير ميزانسن نمادها است.
قاب‌بندي دوربين نيز فضاي شاعرانه اثر سينمايي را تکميل مي‌کند.
اين نوع فيلم‌ها ريتم آرامي دارند و گاهي اوقات بر صدا، گاهي اوقات بر سکوت تاکيد مي‌کنند.
او افزود: ساختار اين نوع فيلم‌ها معمولا بر استعاره تاکيد مي‌کنند.
در فيلم‌هاي شاعرانه داستان تماشاچي را تسخير نمي‌کند و درگير يک داستان نمي‌شود بلکه تماشاچي کاملا آزاد است، حتي مي‌تواند وسط فيلم، سينما را ترک کند و به اختيار خود هر صحنه را تماشا مي‌کند.
تارکوفسکي از نمونه‌هاي بارز سينماي شاعرانه
قوي‌تن درباره نمونه‌هاي سينماي شاعرانه در دنيا بيان کرد: آثار آندره تارکوفسکي که مثال بارز سينماي شاعرانه است، بلاتار، کارگردان مجارستاني نيز از جمله کارگردانان اين ژانر است.
آنجلو پولوس، کارگردان يوناني و نمونه فيلم‌هايش همچون چشم‌اندازي در مه، علفزار گريان، کارل تئودور دراير، کارگردان دانمارکي که مصائب ژاندارک از ساخته‌هاي اوست از نمونه‌هاي برتر سينماي شاعرانه است.
او افزود: در ايران نيز مي‌توان به عباس کيارستمي و فيلم‌هايي همچون طعم گيلاس و زير درختان زيتون اشاره کرد.
پيوند قوي ميان شعر و سينما
قوي‌تن در پاسخ به اين پرسش که سينما و شعر چه نسبتي مي‌توانند با يکديگر برقرار کنند، بيان کرد: سينما و شعر ويژگي‌هاي مشترک بسياري دارند و از همين طريق مي‌توانند با يکديگر پيوند برقرار کنند. زماني که شما شعر مي‌خوانيد در ذهن خود تصويرسازي مي‌کنيد، در سينماي شاعرانه نيز کارگردان همين کار را انجام مي‌دهد؛ مفاهيم فيلم و نمادهايي که در تصوير ايجاد مي‌کند يک حالت شاعرانگي ايجاد مي‌کند.
قوي‌تن گفت: سينماي شاعرانه زماني شکل مي‌گيرد که مخاطب در مواجهه با تصوير، حسي مشابه خواندن يک شعر را تجربه کند؛ حسي که او را وادار به مکث، تأمل و ورود به لايه‌هاي معنايي پنهان مي‌کند. شاعرانگي در سينما نه به معناي روايت شعر، بلکه در کيفيت تصويري است که ذهن تماشاگر را به انديشه مي‌کشاند.
کيارستمي، شاخص‌ترين چهره سينماي شاعرانه ايران
او افزود: در تاريخ سينماي ايران، عباس کيارستمي شاخص‌ترين چهره سينماي شاعرانه است.
داريوش مهرجويي هم تلاش‌هايي در اين مسير داشته اما به دليل پشتوانه فلسفي و سبک کاري‌اش، شاعرانگي در آثارش کمتر ظهور کرده است.
سهراب ثالث به عنوان نمونه‌اي مهم در دوره پيش از انقلاب است که آن زمان اساساً فرصتي براي استقبال گسترده از سينماي شاعرانه وجود نداشت.
قوي‌تن گفت: سينماي شاعرانه مانند شعر، مخاطب خاص خود را دارد و طبيعي است که همه مردم نتوانند با آن پيوند برقرار کنند. اما اين محدود بودن مخاطب، ارزش اين سينما را کم نمي‌کند و نبايد بهانه‌اي براي حذف يا ناديده گرفتن آن باشد.
او افزود: امروز سينماي ايران دچار بحران عميق است و در چنين فضايي توجه به آثار شاعرانه و مفهومي کمرنگ شده است.
بسياري از نهادها زماني به فيلمسازان توجه مي‌کنند که از دنيا رفته باشند و بيشتر از نامشان بهره‌برداري مي‌کنند؛ همان اتفاقي که براي کيارستمي رخ داد، عکس او را در جشنواره‌ نصب مي‌کنند اما در دوران حياتش حمايتي از آثارش صورت نگرفت.
او افزود: ماندگاري آثار شاعرانه به مراتب بيشتر از فيلم‌هاي بازاري است. طبيعت بي‌جان پس از چند دهه همچنان در محافل دانشگاهي و هنري مطرح است، در حالي که بسياري از فيلم‌هاي پرفروش آن دوره امروز حتي قابليت ارائه در کلاس درس را هم ندارند.
قوي‌تن گفت: جشنواره جهاني فيلم فجر زماني مي‌تواند در تقويت سينماي شاعرانه نقش داشته باشد که فيلمسازان داخلي را بشناسد، با آنها گفت‌وگو کند و نيازهايشان را درک کند. دعوت از چهره‌هاي خارجي يا هزينه‌هاي سنگين براي داوران بين‌المللي، بدون توجه به بدنه اصلي سينماي ايران، تأثيري در کيفيت جشنواره ندارد.
او افزود: جشنواره بايد چند هفته پيش از برگزاري، جلساتي با فيلمسازان جدي و صاحب‌سبک برگزار کند تا مسير و رويکرد جشنواره مشخص شود.
تعداد فيلمسازان موثر اين حوزه زياد نيست اما همين جمع محدود مي‌تواند جهت فکري مشخصي ايجاد کند.
قوي‌تن گفت: در جهان، سينماي شاعرانه جايگاهي محترم و تثبيت‌شده دارد و هرگز با سينماي تجاري مقايسه نميشود.
در کشورهاي توسعه‌يافته هر اثر در جايگاه خودش ارزيابي مي‌شود و فيلمساز براي ساخت اثر شاعرانه تحت فشار فروش يا دسته‌بندي بازار قرار نمي‌گيرد.او افزود: کم‌توجهي به سينماي شاعرانه تنها از سوي دولت نيست؛ نهادهاي صنفي و غيردولتي نيز بيشتر به سينماي پرفروش بها مي‌دهند.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از ايلنا،قوي‌تن گفت: سينماي شاعرانه هرچند تماشاگر محدود دارد، اما تاثير عميق، ماندگاري و هويت مستقل آن ارزش واقعي‌اش را شکل مي‌دهد و بي‌توجهي به آن، خسارت فرهنگي به همراه دارد.
.Arazazarbaiijan.farhangi@gmail.com