راهکارهايي براي افزايش تاب آوري نوجوانان در بحران

هيچ‌کس با دستورالعملي براي مواجهه با بحران به دنيا نمي‌آيد. اما نوجوانان، در حساس‌ترين دوران شکل‌گيري هويت خود، با چالش‌هايي روبه‌رو مي‌شوند که گاه سنگين‌تر از توانِ رواني‌شان به‌نظر مي‌رسد. از بحران‌هاي خانوادگي و تحصيلي گرفته تا فشار هم‌سالان، ناامني‌هاي اجتماعي، اضطراب‌هاي اقليمي و آينده‌ي نامعلوم. حال اگر اين دوران با بحران‌هاي جهاني مانند پاندمي، جنگ، يا بحران اقتصادي همزمان شود، آن‌چه بر شانه‌ي نوجوان مي‌نشيند، صرفاً يک »دغدغه نوجوانانه«نيست، بلکه تجربه‌اي عميق از اضطراب، ناتواني و حتي ازدست‌دادن اعتماد به جهان است.در چنين شرايطي، بيش از هر زمان ديگر، سخن از «تاب‌آوري» معنا پيدا مي‌کند-نه به‌عنوان شعاري براي قوي‌بودن، بلکه به‌عنوان توانايي بازگشت، رشد و معنادادن به تجربه در دل سختي. اما چگونه مي‌توان تاب‌آوري نوجوانان را بالا برد؟ آيا اين ويژگي در آن‌ها ذاتي‌ست؟ يا مي‌توان آن را ساخت و تقويت کرد؟
1. شنيده شدن، پيش از هر مداخله‌اي
بيشتر بزرگ‌ترها، وقتي نوجواني را در بحران مي‌بينند، بلافاصله به دنبال »راه‌حل« مي‌گردند. پيشنهادهايي مثل »مثبت فکر کن«، »سرتو گرم کن«، يا »برو بيرون حال و هوات عوض شه« شايد از نيت خوب بيايد، اما اغلب نتيجه‌اي عکس دارند. نوجواني که در رنج است، پيش از هرچيز نياز دارد که احساساتش شنيده و به رسميت شناخته شوند.تاب‌آوري از جايي آغاز مي‌شود که فرد احساس مي‌کند در احساساتش تنها نيست، سرزنش نمي‌شود، و لازم نيست وانمود کند که همه‌چيز خوب است. اگر نوجواني را مي‌شناسيد که درگير رنج يا بحران است، پيش از گفتن هر جمله‌اي، فقط »با او بمانيد«-بدون قضاوت، بدون شتاب براي راه‌حل.
2. ايجاد فضا براي تجربه‌ي کنترل
يکي از ريشه‌هاي عميق احساس ناتواني، اين است که فرد در برابر رويدادها خود را بي‌اثر و بي‌قدرت ببيند. نوجواني که بحران را صرفاً به‌عنوان چيزي بزرگ‌تر از خود تجربه مي‌کند، به‌تدريج اعتماد به خودش را از دست مي‌دهد.
کمک به نوجوان براي تشخيص آن بخش از موقعيت که مي‌تواند در آن »انتخاب« داشته باشد حتي اگر کوچک باشد-بخشي از فرآيند رشد تاب‌آوري است. مثلاً در مواجهه با افت تحصيلي، به‌جاي سرزنش يا دلسوزي صرف، مي‌توان او را همراهي کرد تا ببيند کجا مي‌تواند تغييري ايجاد کند: زمان‌بندي بهتر، کمک‌گرفتن، يا حتي پذيرش يک شکست موقتي.تاب‌آوري، حاصل »احساس عامليت« است-اين‌که من مي‌توانم حتي در يک گوشه‌ي کوچک از اين بحران.
3. الگوسازي نه از راه حرف، که از راه رفتار
نوجوانان، شنونده‌هاي خوبي نيستند، اما مشاهده‌گران فوق‌العاده‌اي هستند. اگر بزرگ‌ترها در مواجهه با بحران زندگي‌شان-چه مالي، عاطفي، يا شغلي-صرفاً دچار فروپاشي، انکار يا پرخاش شوند، نوجوان ناخواسته همين الگوها را جذب مي‌کند.وقتي والدين يا مربيان، با صداقت احساسات خود را بيان مي‌کنند (»منم نگرانم، اما دارم سعي مي‌کنم با برنامه‌ريزي جلو برم«)، يا از کمک گرفتن ابايي ندارند، نوجوان ياد مي‌گيرد که رنج‌کشيدن ضعف نيست و مديريت رنج، هنري آموختني‌ست.
4. معنا بخشيدن به تجربه
تاب‌آوري صرفاً »تحمل کردن« نيست؛ تاب‌آوري يعني تجربه را به چيزي تبديل کردن. يعني نوجوان بتواند در دل بحران، چيزي درباره‌ خودش، جهان، يا روابط ياد بگيرد.اين اتفاق معمولاً با کمک گفت‌وگو، نوشتن، مشارکت در فعاليت‌هاي اجتماعي، يا حتي هنر رخ مي‌دهد. نوجواني که بحران را تجربه مي‌کند، اگر بتواند روايت شخصي خود را بسازد-نه صرفاً تقليدي از بزرگ‌ترها-در مسير رشد رواني عميق‌تري قرار مي‌گيرد.
5. پيوند انساني، بزرگ‌ترين پناهگاه
در همه‌ي پژوهش‌هاي روان‌شناختي درباره‌ي تاب‌آوري، يک عامل مشترک وجود دارد: داشتن روابط امن و حمايتگر. نوجواناني که حتي يک نفر در زندگي‌شان هست که به آن‌ها باور دارد، آن‌ها را مي‌فهمد و در لحظه‌هاي سخت کنارش مي‌ماند، به‌مراتب توان بيشتري براي بازيابي خود دارند.اگر معلم، مشاور، مربي يا والد هستيد، شايد مهم‌ترين کاري که مي‌توانيد براي تاب‌آوري يک نوجوان انجام دهيد، اين باشد: بگوييد »من هستم«، و در عمل هم همان‌جا بمانيد.به گزارش آراز آذربايجان به نقل از سلامت نيوز ، نوجواني، دوره‌اي از طوفان است؛ هم در درون، هم در بيرون. ما نمي‌توانيم طوفان را خاموش کنيم، اما مي‌توانيم به آن‌ها بياموزيم چگونه ريشه بدوانند، نه فقط براي بقا، بلکه براي رشد در دل سختي. و اين، زيباترين شکل تاب‌آوري است.