درياچه اروميه از نقشه محو شد

به گزارش آراز آذربايجان، جديدترين تصاوير ماهواره‌اي ناسا نشان مي‌دهد که درياچه اروميه، يکي از مهم‌ترين زيست‌بوم‌هاي آبي ايران، به‌طور کامل خشک شده است. در اين تصاوير اثري از پهنه آبي درياچه ديده نمي‌شود و تنها بستر خشک و سفيد آن باقي مانده است.
درياچه اروميه در سال‌هاي گذشته با کاهش شديد تراز آبي دست‌وپنجه نرم مي‌کرد و طرح‌هاي مختلفي براي احياي آن به اجرا گذاشته شد، اما کاهش بارش، برداشت گسترده از رودخانه‌هاي ورودي و تغييرات اقليمي، روند خشک‌شدن را سرعت بخشيد. اکنون اين درياچه که زماني به عنوان بزرگ‌ترين درياچه شور خاورميانه شناخته مي‌شد، عملاً به‌طور کامل از دست رفته است.
هشدارهايي که جدي گرفته نشد
در ابتداي تابستان، مدير کل محيط زيست آذربايجان غربي هشدار داده بود بودند که اگر بارش‌ها و ورودي آب به حوضه درياچه افزايش نيابد ، تا پايان تابستان احتمال خشک‌شدن کامل آن هم وجود دارد که به‌معني خشکي کامل و 100درصدي درياچه اروميه خواهد بود. با وجود اين هشدارها، نبود اقدامات مؤثر و فشار بر منابع آبي منطقه، اين سناريوي تلخ را به واقعيت تبديل کرد.
اين وضعيت، نتيجه روندي است که دست‌کم 30 سال است ادامه دارد؛ روندي که با هزاران ميليارد تومان هزينه، اجراي ده‌ها پروژه و ارائه وعده‌هاي متعدد براي احياي بزرگ‌ترين درياچه داخلي ايران همراه بوده، اما در عمل، نتيجه ملموسي به همراه نداشته است.
خشک شدن کامل درياچه اروميه؛ فروپاشي اکوسيستم تصاوير نيمه شهريور 1404 از درياچه اروميه که حالا به‌طور کامل خشک شده، نه تنها يک فاجعه محيط زيستي، بلکه آغاز يک بحران چندوجهي براي مردم و طبيعت منطقه است. فروپاشي اکوسيستم، از بين رفتن گونه‌هاي کليدي و مرگ ميگوهاي بومي، زنجيره غذايي پرندگان مهاجر را قطع کرده و صنايع گردشگري و ماهيگيري محلي را نابود کرده است. همزمان، ميلياردها تن نمک باقي‌مانده در بستر درياچه، با بادهاي منطقه به آلودگي هواي گسترده و مشکلات شديد بهداشتي منجر شده و مهاجرت زيست‌محيطي هزاران نفر را رقم زده است. اين خشک شدن، از يک فاجعه محيط زيستي فراتر رفته و به تهديدي جدي براي امنيت و ثبات اجتماعي و سلامت عمومي ايران تبديل شده است.
سدها عامل خشکي درياچه اروميه
يکي از اصلي‌ترين دلايل خشک شدن درياچه، ساخت بيش از پنجاه سد در حوضه آبريز آن است. سدهايي که حجم عظيمي از آب ورودي به درياچه را به خود اختصاص داده‌اند و نه تنها جريان طبيعي رودخانه‌ها و تالاب‌ها را مختل کرده‌اند، بلکه توازن اکوسيستم منطقه را نيز بر هم زده‌اند.
فرهاد سرخوش، دبير استاني سابق ستاد احياي درياچه اروميه، نيز مي‌گويد: »90 درصد منابع آبي حوزه اروميه صرف کشاورزي مي‌شود، کشاورزي‌اي که اغلب با روش‌هاي سنتي و پرمصرف مديريت مي‌شود. محصولاتي مثل سيب و گندم که نياز آبي بالايي دارند، همچنان کشت مي‌شوند، در حالي که جايگزيني با محصولات کم‌مصرف‌تر مثل جو و زعفران ضروري است.«او ادامه مي‌دهد: »عدم توسعه کافي سيستم‌هاي آبياري نوين نظير آبياري قطره‌اي نيز باعث هدررفت بي‌رويه آب شده است«
تبعات خشکي درياچه اروميه باعث از بين رفتن کل استان‌هاي آذربايجان غربي و شرقي مي شود
بنفشه زهرايي مدير موسسه آب دانشگاه تهران پيش تر اعلام کرده بودکه تبعات خشکي شدن درياچه اروميه تنها به گرم‌تر شدن هواي منطقه و يا نمک‌زار شدن ختم نمي‌شود، بلکه همانند تجربه خشکي درياچه آرال شاهد طغيان انواع سرطان‌ها، انواع و اقسام بيماري‌ها و خالي از سکنه شدن مساحت عظيمي از اطراف درياچه خواهيم بود.
وي بيان کرد: با خشک شدن اروميه جايي در کشور نداريم که ميزبان مردم استان آذربايجان غربي و شرقي باشد و اگر قرار شود که زمين‌هاي کشاورزي منطقه ناشي از نمک‌زار شدن از بين برود و مردم شهرهاي منطقه جابجا شوند، مانند اتفاق و سرنوشتي که براي درياچه آرال افتاد مسئولان کشور بايد به اين سوال پاسخ دهند که اين جمعيت کجا قرار است سکنا داده شوند.
خشک شدن درياچه اروميه آغاز مهاجرت هزاران نفر سيدسلمان ذاکر نماينده اروميه در مجلس شوراي اسلامي پيش تردر جلسه علني قوه مقننه اظهار کرد ه بود :اگر به موضوع خشک شدن درياچه اروميه توجه نکنيم مهاجرت هزاران نفر شروع خواهد شد و مسئولين بايد از خطر خشک شدن درياچه اروميه بترسند. سرمايه گذاري در اين بخش، از خسارات ميلياردي آينده جلوگيري خواهد کرد. حال اين اتفاق به وقوع پيوست و درياچه اروميه کاملا خشک شد.
اراده‌اي ملي نياز است
کارشناسان بر اين باورند که احياي درياچه اروميه نيازمند برنامه‌اي جامع و سرمايه‌گذاري حداقل 10 تا 15 ميليارد دلاري است.فرهاد سرخوش برنامه احيا را در سه مرحله مشخص کرده است:
مرحله اول (1405 تا 1410): اقدامات اضطراري براي توقف خشک شدن و افزايش 10 تا 20 درصدي حجم آب درياچه.
مرحله دوم (1410 تا 1415): تثبيت سطح درياچه در حدود 30 تا 40 درصد سطح تاريخي.
مرحله سوم (1415 تا 1420): بازسازي کامل اکوسيستم، کاهش شوري، بازگشت حيات وحش و بهره‌برداري پايدار از منابع آبي.
اکنون نيز اگر برنامه‌اي جدي و فوري تدوين و اجرا نشود، درياچه اروميه که زماني نماد هويت و طبيعت اين منطقه بود، به خاطره‌اي تلخ تبديل خواهد شد؛ خاطره‌اي از بي‌تدبيري، سدسازي‌هاي بي‌رويه و کشاورزي پرمصرف.
مسئولان پاسخگو باشند
تصاوير ناسا تنها بخشي از واقعيت فاجعه را نشان مي‌دهند. هر سدساز، هر مدير و هر تصميم‌گيري که در اين مسير کوتاهي کرده، بايد پاسخگو باشد. فاجعه اروميه نه تنها يک شکست مديريتي است، بلکه نمادي از ناکارآمدي تصميمات کلان و اولويت‌هاي اقتصادي کوتاه‌مدت بر سلامت محيط زيست و جامعه است. اين بار، زمان رسانه‌ها و مردم است که اين فاجعه را به محاکمه افکار عمومي بکشانند؛ پيش از آنکه درياچه اروميه، به تاريخ بپيوندد و تنها يک خاطره تلخ باقي بماند.