تشييع غريبانه عاشيق دهقان روايتي از بي‌توجهي به ميراث‌داران فرهنگي

در گذر زمان جايگاه هنرمندان به‌عنوان حافظان ميراث فرهنگي و نمايندگان هويت يک ملت، همواره نقشي بي‌بديل و غيرقابل انکار داشته است. موسيقي نواحي ايران، به‌ويژه سنت عاشيقي در آذربايجان، يکي از ارزشمندترين گنجينه‌هاي فرهنگي کشور به شمار مي‌رود؛ گنجينه‌اي که نسل به نسل منتقل شده و حامل روايت‌ها، آداب، احساسات و تاريخ مردم است. از اين رو، فقدان هر هنرمند برجسته در اين عرصه، نه‌تنها جامعه هنري بلکه بخش مهمي از حافظه‌ فرهنگي کشور را سوگوار مي‌کند.
با اين حال، آنچه اهميت بيشتري دارد، چگونگي پاسداشت جايگاه اين هنرمندان در زمان حيات و نيز در لحظه بدرقه نهايي آنان است. شيوه بزرگداشت مفاخر هنري، معيار سنجشي براي ميزان توجه يک جامعه و متوليان فرهنگي آن به ميراث معنوي و اصالت‌هاي فرهنگي به شمار مي‌رود. بي‌توجهي به اين ارزش‌ها، نه‌تنها موجب رنجش جامعه هنري، بلکه سبب گسست فرهنگي و بي‌اعتنايي به سرمايه‌هاي معنوي مي‌شود.
در چنين فضايي، خبر درگذشت عاشيق محمدحسين دهقان، ستاره درخشان موسيقي عاشيقي آذربايجان غربي، بار ديگر نگاه‌ها را متوجه اهميت تکريم هنرمندان کرد. هنرمندي که نام و آوازه‌ او از مرزهاي استان و کشور فراتر رفته و سال‌ها صداي سازش در محافل مختلف طنين‌انداز بود و يکم آذر سال جاري دعوت حق را لبيک گفت؛ اما تشييع او در سکوتي تلخ و غريبانه برگزار شد. مراسمي که نه رنگي از حضور نهادهاي فرهنگي داشت و نه نشاني از توجه مسئولان استاني و جامعه فرهنگي. ستاره‌اي خاموش شد، اما بدرقه‌اش در نهايت سادگي و در اوج بي‌مهري صورت گرفت؛ گويي اين هنرمند بلندآوازه سهمي از اين خاک نداشت.
عدم حضور مسئولان و متوليان فرهنگي در تشييع اين هنرمند اهل آذربايجان‌غربي نمونه‌اي از کوتاهي در پاسداشت ثروت‌هاي فرهنگي بود که قلب هر هنرمندي را به درد مي‌آورد.
مسؤول کانون عاشيق‌هاي حوزه هنري آذربايجان‌غربي در همين ارتباط در گفت‌وگو با خبرنگار ايرنا اظهار کرد: در مراسم تشييع پيکر عاشيق دهقان، هيچ‌يک از نهادها و ارگان‌هاي فرهنگي و همچنين مسؤولان استاني حضور نداشتند و تنها جمعي از شاگردان او در اين مراسم شرکت کردند.داريوش عليزاده افزود: روند خاکسپاري اين هنرمند در حالي برگزار شد که حتي هيچ نماينده از هيچ نهاد فرهنگي حضور نداشت.
عليزاده با اشاره به استانداردهاي معمول در جهان تصريح کرد: در همه جاي دنيا رسم بر اين است که پيکر هنرمندان نامدار را دو روز در مکاني مشخص نگه مي‌دارند و سپس با تشريفات ويژه تشييع مي‌کنند. در کشور ما نيز، به‌ويژه در تهران، معمولاً پيکر هنرمندان شناخته‌شده چند روز پس از فوت، با حضور گسترده مردم از مقابل خانه هنرمندان يا تالار وحدت تشييع مي‌شود.
وي همچنين نبود رسانه‌ها در اين مراسم را مورد انتقاد قرار داد و گفت: هيچ‌يک از خبرنگاران و اصحاب رسانه در تشييع عاشيق دهقان حضور پيدا نکردند، در حالي که وظيفه داشتند با حضور و اطلاع‌رساني مناسب، حق اين هنرمند را ادا کنند اما تنها به بازنشر يک خبر رسمي از حوزه هنري بسنده کردند.
مسؤول کانون عاشيق‌ها اضافه کرد: حتي روز بعد، گروه‌هايي از هنرمندان استان‌هاي اردبيل و زنجان براي اداي احترام بر سر مزار اين هنرمند حضور يافتند، اما باز هم نشاني از نهادهاي فرهنگي و فعالان جامعه هنري خود استان آذربايجان‌غربي ديده نمي‌شد؛ حتي يک بنر بزرگداشت نيز در سطح شهر براي اين هنرمند نصب نشد، در حالي که براي افراد کمتر شناخته‌شده بنرهاي متعدد نصب مي‌شود و جايگاه آنان مورد احترام قرار مي‌گيرد.
به گزارش ايرنا، اين هنرمند برجسته موسيقي عاشيقي از چهره‌هاي بنام عرصه موسيقي و از اساتيد بزرگ مکتب عاشيقي اروميه به شمار مي‌رفت؛ هنرمندي که نقشي اساسي در پاسداري و اشاعه اين موسيقي اصيل داشت. محمدحسين دهقان، متولد سال 1313در روستاي ايگدير اروميه، از پنج‌سالگي با ساز مأنوس شد و از هشت‌سالگي نغمه‌هاي عاشيقي را لمس کرد و تنها چند سال بعد، در نوجواني، در مجالس و محافل مردمي به اجراي برنامه پرداخت.
نخستين استاد و الهام‌بخش او در ورود به جهان عاشيقي، مادرش «ماه‌جبين» بود، بانويي که سه داستان مهم ادبيات عاشيقي (غلام حيدر، سيدي و احمد) را به او آموخت. بعدها عاشيق فرهاد بر مهارت‌هاي او افزود و تمام ظرايف، ريزه‌کاري‌ها و رموز عاشيقي را به وي آموخت. استاد دوم او نيز عاشيق موسي بود. عاشيق دهقان از معدود هنرمندان آذربايجان غربي بود که در ده‌ها جشنواره داخلي و خارجي شرکت کرد و جوايز و افتخارات متعددي را به دست آورد. او داراي ديپلم افتخار، دکتراي هنر عاشيقي و از جمله 42 نام‌آور عرصه هنر کشور بود و به مدت 10 سال نيز در رقابت‌هاي مختلف عاشيقي داوري کرد. اجراهاي متعدد او در کشورهاي مختلف جهان از جمله چين، آلمان، فرانسه، ترکيه، سوئد و کشورهاي آمريکاي لاتين باعث شد نامش به‌عنوان يکي از چهره‌هاي بين‌المللي اين هنر مطرح شود. او علاوه بر انتشار کاست‌ها و آلبوم‌هاي متعدد، اشعار فراواني نيز سروده و شاگردان بي‌شماري را تربيت کرده است که امروز هر يک از چهره‌هاي شناخته‌شده موسيقي عاشيقي به شمار مي‌آيند. عاشيق دهقان اول آذرماه سال جاري دار فاني را وداع گفت.
اکنون و در پرتو اين زندگي پربار، بي‌توجهي به جايگاه چنين هنرمندي در مراسم تشييع و بدرقه او، ضرورت بازنگري جدي در شيوه پاسداشت مفاخر فرهنگي را دوچندان مي‌کند. او هنرمندي نبود که تنها براي يک منطقه يا يک نسل نواخته باشد، صداي ساز او حامل بخشي از هويت فرهنگي اين سرزمين بود و فراتر از مرزهاي کشور طنين داشت. از اين‌رو، انتظار مي‌رفت بدرقه‌اي در شأن نام و آثارش برگزار شود؛ بدرقه‌اي که نه‌تنها اداي احترام به او، بلکه تکريم ميراث فرهنگي ملت است.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از ايرنا، تشييع غريبانه عاشيق دهقان، فارغ از رنجي که بر دل دوستداران و شاگردانش گذاشت، بايد به‌عنوان تلنگري جدي تلقي شود، تلنگري مبني بر اينکه بي‌توجهي به بزرگان هنر، به معناي کم‌اعتنايي به سرمايه‌هاي معنوي کشور است. اميد است اين اتفاق تلخ، زمينه‌اي براي بازتعريف مسئوليت نهادهاي فرهنگي و هموار شدن راهي باشد که در آن، هنرمندان اين سرزمين در زمان حيات و نيز هنگام بدرقه، با احترام و ارج‌گذاري درخور جايگاه‌شان مواجه شوند.
.Arazazarbaiijan.farhangi@gmail.com