بختي که با کشاورزان آذربايجان‌غربي يار نيست از سرمازدگي تا کم‌آبي

کشاورزي در اقتصاد مردم آذربايجان‌غربي به خاطر داشتن 840 هزار هکتار اراضي کشاورزي و توليد سالانه هفت ميليون تُن محصول، حرف اول را مي زند و توسعه کشاورزي در اين استان تا جايي پيش رفته است که آذربايجان‌غربي در توليد برخي محصولات کشاورزي و باغي رتبه نخست کشور را به خود اختصاص داده است.
سال زراعي گذشته آذربايجان‌غربي با توليد بيش از 2 ميليون تُن چغندرقند و 1.2 ميليون تُن سيب رتبه نخست کشور در اين 2 محصول را به خود اختصاص داد و در زمينه برداشت گندم نيز سالانه با توليد 700 هزار تا يک ميليون تُن محصول جزو استان‌هاي پيشتاز و برتر کشور است.
معيشت بخش عمده‌اي از مردم آذربايجان‌غربي به کشاورزي و دامداري گره خورده و بسياري از مشاغل اين منطقه به صورت مستقيم و غيرمستقيم وابسته به کشاورزي است و حتي برخي صنايع نيز مانند صنايع تبديلي و تکميلي کشاورزي، کارخانجات چغندرقند، آب‌ميوه و کنسانتره نيز مواد اوليه خود را تنها از اين بخش تامين مي‌کنند.
علاوه بر توليد، در بخش نيروي انساني نيز بخش کشاورزي سهم قابل توجهي از اشتغال را در آذربايجان‌غربي به خود اختصاص داده و طبق اعلام کارشناسان اين حوزه، 33 اشتغال استان در اين بخش و صنايع وابسته به آن متمرکز شده است. در کنار اين پتانسيل‌ها و ظرفيت‌هاي کشاورزي آذربايجان‌غربي، توليد محصولات اين بخش خالي از ريسک و خطر پذيري نيست و هر سال بخشي از محصولات کشاورزي بر اثر سرمازدگي زودرس و ديرس، بارش تگرگ و خشکسالي‌ها از بين مي‌رود.
بارش‌هاي سيلابي و تگرگ ارديبهشت ماه در برخي شهرهاي جنوب آذربايجان‌غربي از جمله پيرانشهر، مهاباد، باروق، چهاربرج، نقده، بوکان و مياندوآب به بيش از 30 هزار هکتار از مزارع و باغات اين منطقه خسارت وارد کرد و در برخي مناطق بيش از 90 درصد محصول امسال کشاورزان را از بين برده است.
نکته مهم در زمينه بارش تگرگ در جنوب استان، حجم خسارت ناشي از آن اين است که تاکنون برآورد اوليه خسارت تگرگ به بخش کشاورزي آذربايجان‌غربي بيش از چهار همت (40 هزار ميليارد ريال) تعيين شده است که بدون شک اين مبلغ افزايش پيدا خواهد کرد.خسارت بارش تگرگ در بخش باغات سيب و انگور اين منطقه، نه تنها محصول امسال را از بين برده است، بلکه به گفته کارشناسان به دليل آسيب به سرشاخه و حتي تنه درختان، باردهي سال آينده را هم با مشکل روبرو کرده است.
بارش تگرگ و از بين رفتن محصول در اين منطقه در فصلي از سال هم به خاطر بارش تگرگ اتفاق افتاده که امکان شخم مجدد مزارع و کشت محصول ديگر را هم از کشاورزان گرفته است و حتي در صورت فراهم شدن اين فرصت هم، به دليل کمبود آب، امکاني آبياري نيز وجود ندارد.
اين حجم خسارت به بخش کشاورزي آذربايجان‌غربي ناشي از بارش تگرگ بي‌سابقه است و اين در حالي است که به دليل نهادينه نشدن فرهنگ بيمه در جامعه ما، بخش زيادي از مزارع و باغات اين منطقه تحت پوشش بيمه محصولات کشاورزي نيستند و به همين دليل کشاورزان اين منطقه چشم ياري به دولت دوختند.
کاهش حجم آب سدها به ويژه در جنوب آذربايجان غربي
مساله و چالش ديگر کشاورزان به ويژه در جنوب آذربايجان‌غربي، کمبود آب سدهاي منطقه به ويژه ? سد اغلب در جنوب استان است که کشاورزان را با مشکل کم‌آبي روبرو کرده است.
البته مشکل تامين آب بخش کشاورزي آذربايجان‌غربي از اسفند و فروردين ماه به کشاورزان اين منطقه تذکر داده شده و از آنان درخواست شده بود که امسال از کشت محصولات با نياز آبي زياد از جمله چغندرقند در کشت بهاره خودداري کنند.
اما مساله مهم اين است که بخش عمده محصولات از جمله غلات (گندم و جو) و دانه‌هاي روغني در ابتداي سال آبي و پاييز کشت شده و در آن زمان کسي پيش‌بيني نمي‌کرد که در بهار با مشکل کم‌آبي روبرو باشيم.هم اکنون سد شهيدکاظمي بوکان حدود 39 درصد حجم مفيد و در حدود 307 ميليون مترمکعب آب دارد در حالي که سال گذشته حجم آب اين سد 673 ميليون مترمکعب بود و تازه از اين مقدار آب هم علاوه بر سهم تبخير، بايد حدود 200 ميلون مترمکعب تا پاييز امسال براي مصارف شرب رهاسازي شود.
سد مهاباد نيز وضعيت مشابه سد شهيد کاظمي بوکان را دارد و در حالي که هم اکنون حجم مخزن سد مهاباد به 80 ميليون مترمکعب رسيده، سال قبل در همين موقع بيش از 178 ميليون مترمکعب آب داشت و از طرفي ديگر از اين مقدار حجم ذخيره آب هم 18 تا 20 ميليون متر مکعب سهم بخش شرب است.
شايد در نگاه نخست اين گونه تصور شود که با عدم رهاسازي آب در اين 2 سد تنها کشاورزان 2 شهرستان مهاباد و بوکان با چالش آب روبرو باشند اما در واقع دامنه اين موضوع بسيار گسترده‌تر و بيش از 100 هزار هکتار از اراضي زراعي و باغي را در بر مي‌گيرد و علاوه بر کشاورزان اين منطقه، زمين هاي کشاورزي در جنوب آذربايجان‌شرقي از جمله شهرهاي بناب و ملکان را هم تحت تاثير خود قرار مي‌دهد. مساله مهم ديگر بحث آبياري باغات است که در آذربايجان‌غربي 122 هزار هکتار باغ وجود دارد و سالانه در حدود يک ميليون و 700 هزار تن انواع ميوه هسته دار و دانه دار در استان توليد مي‌شود.
موضوع آب براي باغات بسيار مهم‌تر و پيچيده‌تر از بخش زراعت است، باغداران در طول ساليان گذشته روي باغ خود سرمايه‌گذاري کرده و هر سال در چندين نوبت آبياري را انجام دادند اما اکنون نمي‌توانند به راحتي خود را با شرايط موجود وفق دهند.
در بخش زراعت، دولت مي‌تواند با دادن يارانه از کشاورزان بخواهد امسال با توجه به شرايط از آبياري محصولات آبي که امکان ديم بودن را دارند، خودداري کنند و در عوض يارانه آن را به کشاورزان پرداخت کند؛‌ اما در موضوع باغات شرايط کمي متفاوت است.
در برخي محصولات نيز مانند چغندرقند که امکان ديم بودن وجود ندارد، کشاورزان مي‌توانند با تغيير شيوه‌هاي آبياري مدرن به جاي آبياري سنتي و استفاده از نوار تيپ، از ميزان هدررفت و مصرف زياد آب بکاهند.
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از ايرنا، به نظر مي‌رسد در بخش باغات هم بايد مساله آب مديريت شده و به جاي چندين نوبت آبياري، با برنامه‌ريزي و نظارت باغداران، با تامين حداقلي آب از خشک شدن باغات تا فصل پاييز و شروع بارش ها جلوگيري شود و دولت نيز در توان خود سهمي از اين زيان باغداران را تقبل و بسته‌هاي تشويقي به خاطر مشارکت در صرفه جويي آب به آنان پرداخت کند.
خسارت بخش کشاورزي آذربايجان‌غربي ناشي از بارش تگرگ مي‌تواند تجربه‌اي براي متوليان اين حوزه باشد تا با راه اندازي و استقرار سامانه‌هاي ضد تگرگ در سال‌هاي آينده از حجم گسترده خسارت اين بلاي طبيعي بکاهد.
مساله کم‌آبي و عدم رهاسازي آب سدها نيز بايد کشاورزان اين منطقه را به اين باور برساند که ديگر روش‌هاي آبياري سنتي و قديمي، کارايي و بازده ندارد و لازم است باغات و زمين زراعي به امکانات و روش‌هاي نوين آبياري تجهيز شود.