بايدها و نبايدها در احياي نگين فيروزه‌اي ايران

 يک کارشناس آب و محيط زيست ضمن اشاره به اينکه نحوه رهاسازي آب از سدهاي حوزه درياچه اروميه کليد اصلي مصرف آب است بر ضرورت فرهنگ‌سازي در زمينه خودداري کشاورزان از کشت محصولات پُرآب‌بر در اين منطقه تاکيد مي‌کند. درياچه اروميه در سال آبي جاري در پي بارش‌هاي مناسب بهاري،‌ تراز آب درياچه اروميه به 1270.70 متر و حجم آب آن به 2.89 ميليارد مترمکعب رسيد. اين رقم 5 برابر بيشتر از ميزان ذخاير آب در 6 ماه پيش است البته به گفته شينا انصاري - رييس سازمان حفاظت محيط زيست - حال درياچه اروميه اگرچه خوب است اما پايدار نيست و هنوز تا احياي اکولوژيک فاصله دارد.
محسن موسوي خوانساري درباره راهکار احياي درياچه اروميه اظهار کرد: ميانگين بارش در کشور طي سال جاري در سطح نرمال بود هرچند که بارش در مناطق مرکزي ايران مثل استان‌هاي تهران، اصفهان، قم و خراسان رضوي بارش 30 درصد کمتر از ميانگين بود اما بارندگي در غرب کشور به‌ويژه قسمت جنوبي حوضه درياچه اروميه - که بيشترين سدهاي مخزني در آن منطقه قرار دارد- به مقدار قابل توجهي بالاتر از نرمال و يک سال استثنايي پربارش براي آن منطقه بود.
وي افزود: 70 تا 70 درصد روان‌آب‌هاي منتهي به درياچه اروميه از سدهاي بوکان، مهاباد، ساروق، چراغ ويس، سيلوه و کاني سيب به سمت درياچه اروميه جاري مي‌شود. اين سدها در سال جاري به مقدار ذخيره آبي مناسبي رسيدند و تقريبا وارد مرحله سرريز شدند، بسيار مهم است که آب اين سدها با ساز و کار درستي به سمت درياچه اروميه رهاسازي شود.
اين کارشناس آب و محيط زيست تصريح کرد: شرکت آب منطقه‌اي آذربايجان غربي آب را به سمت درياچه اروميه رهاسازي کرد ولي اين کار بايد زودتر و در بهمن يا اسفند شروع مي‌شد تا در فصل سرد اين سيلاب‌هاي مصنوعي رها شده از سدها خود را به درياچه اروميه برسانند. اکنون با توجه به شروع شدن فصل کشت، آبي که رهاسازي مي‌شود بيشتر به مصارف کشاورزي مي‌رسد.
نحوه رهاسازي آب از سدهاي منطقه کليد اصلي مصرف آب است
موسوي خوانساري با بيان اينکه نحوه رهاسازي آب از سدهاي منطقه کليد اصلي مصرف آب است،‌ گفت: اگر مسئولان بتوانند حجم آب داخل سدها را با رهاسازي در فصل زمستان به‌خوبي مديريت کنند، همان مقدار آب پيش‌بيني شده در حالت سازگاري با کم آبي (کاهش مصرف 40 درصدي) براي شبکه‌هاي آبياري پايين دست باقي مي‌ماند. در اين شرايط حداکثر استفاده از روان‌آب‌ها در جهت احياي درياچه اروميه انجام مي‌شود ولي وقتي که سدها پر باشند مثل شرايطي کنوني که برخي سدها مانند مهاباد و بوکان در حالت سرريز هستند، معمولا کشاورزان در پايين‌دست کشاورزان تشويق به افزايش کشت محصولات پر آب‌بر مثل چغندر و يونجه مي‌شوند و به اين ترتيب طرح‌هاي کاهش مصرف آب کشاورزي مغفول باقي مي‌ماند.
محصولات پُرآب‌بر بلاي جان درياچه اروميه
وي درباره نقش مشارکت جوامع محلي در احياي درياچه اروميه اظهارکرد: مشکل اصلي حاشيه درياچه اروميه کشت محصولات پر آب‌بر مانند چغندر قند است. کارخانه‌هاي متعدد چغندرقند در اين منطقه وجود دارد و کشت چغندرقند معمولا بهاره انجام مي‌شود. افزايش توليد قند در منطقه و صادرات آن به استان‌هاي ديگري مانند اصفهان موجب صادرات »آب مجازي« شده است. يونجه و سيب دو محصول پرآب‌بر ديگر منطقه هستند که کشت آن‌ها بايد کنترل شود.
اين کارشناس آب و محيط زيست ادامه داد: زماني که ذخاير آب کافي باشد، عده از کشاورزان کشت ديم را به کشت آبي تبديل مي‌کنند و در سال‌هاي اخير ميزان زمين‌هايي که به کشت آبي و باغ تبديل شده‌اند، بسيار زياد است و بايد از افزايش آن‌ها جلوگيري شود.
وي با اشاره به افزايش اطلاع‌رساني به مردم محلي تاکيد کرد: لازم است درباره تاثير مثبت احياي درياچه اروميه بر کيفيت هواي منطقه، افزايش رطوبت و کيفيت محصولات نسبت به افزايش سطح زير کشت آگاهي رساني شود.
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از ايسنا موسوي خوانساري در پايان با تاکيد بر ضرورت کنترل حجمي آب براي کشاورزي گفت: ما بايد با کنترل حجمي، آب را به‌صورت محدود به کشاورز تحويل دهيم ولي متاسفانه وسايل و تجهيزاتي که با يک حجم مشخص، آب را به کشاورز تحويل مي‌دهد يا کم است يا سامانه‌اش وجود ندارد اين در حاليست که با استفاده از يک سامانه مديريت حوضه آبريز، منابع و مصارف آب کشاورزي کنترل و مديريت شود و آب مورد نياز به کشاورز تحويل داده شود و نه بيشتر اما در حال حاضر سد مهاباد در حال سرريز شدن است و آب در پايين دست به صورت نامحدود در اختيار کشاورز قرار مي‌گيرد.