اعتياد؛ پناهگاهي که آرامش دروغين به ارمغان مي‌آورد

اعتياد يکي از بزرگ‌ترين معضلات اجتماعي است که به شکل‌هاي مختلف بر زندگي فردي و اجتماعي افراد تأثير مي‌گذارد. اين مشکل نه تنها در ايران بلکه در سراسر جهان ريشه‌هاي پيچيده‌اي دارد که از فشارهاي رواني، بيکاري، فقر، مشکلات خانوادگي تا کنجکاوي‌هاي نوجوانان و تأثيرات همسالان را شامل مي‌شود. در شرايطي که بسياري از افراد براي فرار از اضطراب، افسردگي يا احساس تنهايي به مواد مخدر پناه مي‌برند، اعتياد به‌عنوان يک اختلال پيچيده، سيستم مغزي فرد را دستخوش تغييرات دائمي و آسيب‌زاي زيادي مي‌کند.
4 ميليون ايراني درگير اعتياد
طبق آخرين آمار، حدود 2 ميليون و 800 هزار نفر از ايرانيان به‌عنوان»مصرف‌کنندگان مستمر« مواد مخدر شناخته مي‌شوند و تقريباً 4 ميليون نفر ديگر نيز به‌طور غيرمستمر يا به‌طور وابسته درگير مصرف مواد هستند. اين آمار، که در مقايسه با دهه‌هاي گذشته رشد چشمگيري داشته، به‌ويژه در ميان جوانان و نوجوانان نگران‌کننده است. حدود 60 درصد از معتادان را افراد زير 35 سال تشکيل مي‌دهند، که نشان‌دهنده افزايش اعتياد در ميان نسل جوان است.
اعتياد در دانشجويان و دانش‌آموزان
مطالعات وزارت بهداشت نشان مي‌دهد که بين 8 تا 10 درصد از دانشجويان و 3 تا 5 درصد از دانش‌آموزان دبيرستاني تجربه مصرف حداقل يک‌بار مواد مخدر را دارند. اين آمار، مخصوصاً در ميان نوجوانان و جوانان، حاکي از تأثيرات مخرب فشارهاي تحصيلي، دسترسي آسان‌تر به مواد مخدر، و ضعف در آموزش مهارت‌هاي مقابله‌اي است.
اختلالات مغزي ناشي از اعتياد
اعتياد به مواد مخدر نه تنها يک رفتار ارادي است، بلکه يک اختلال پيچيده در عملکرد مغز به شمار مي‌آيد. در اين راستا، محمد تقي جغتايي، استاد علوم اعصاب دانشگاه علوم پزشکي ايران، توضيح داد که مغز انسان داراي مداري به نام »مدار پاداش«است که در هنگام انجام کارهاي لذت‌بخش، مانند تماشاي فوتبال يا قبولي در کنکور، ترشح ماده‌اي به نام دوپامين را تجربه مي‌کند. اما زماني که مواد مخدر مصرف مي‌شود، اين ماده به‌صورت غيرطبيعي و موقت افزايش مي‌يابد که احساس لذت و تمرکز را براي فرد به ارمغان مي‌آورد.جغتايي افزود که با مصرف مداوم مواد مخدر، توليد طبيعي دوپامين در مغز کاهش مي‌يابد و فرد به تدريج براي رسيدن به همان احساس لذت قبلي، نياز به مصرف بيشتر مواد مخدر پيدا مي‌کند. اين وابستگي به مواد مخدر، به‌مرور زمان باعث تخريب و آسيب به مدارهاي مختلف مغزي فرد مي‌شود.
مواد مخدر صنعتي و سنتي
اين استاد علوم اعصاب در ادامه تأکيد کرد که مواد مخدر صنعتي، مانند شيشه، به مراتب خطرناک‌تر و اعتيادآورتر از مواد مخدر سنتي همچون ترياک هستند. مصرف تنها يک يا دو بار از مواد صنعتي مي‌تواند باعث اعتياد سريع شود. برخلاف مواد سنتي که معمولاً مصرف‌شان تدريجي‌تر است، مواد صنعتي با سرعت بسيار بيشتري به فرد وابسته مي‌کنند.
درمان اعتياد؛ چالش‌هاي پيچيده
درمان اعتياد نياز به رويکردي جامع و چندجانبه دارد. جغتايي معتقد است که درمان اعتياد تنها در مراحل ابتدايي ممکن است و در صورت تخريب زياد مدارهاي عصبي، درمان به مراتب پيچيده‌تر و طولاني‌تر خواهد بود. او همچنين به لزوم توجه به عوامل رواني، اجتماعي و زيستي در روند درمان اشاره کرد و گفت که درمان اعتياد بايد به‌طور همزمان از سوي پزشکان، روانشناسان و مددکاران اجتماعي انجام شود.
در نهايت، جغتايي تأکيد کرد که براي مقابله با اعتياد، تنها درمان فردي کافي نيست و نياز به تغييرات ساختاري در جامعه، حمايت‌هاي اجتماعي، و همچنين رفع مشکلات زمينه‌اي که فرد را به سمت اعتياد سوق داده است، وجود دارد.به گزارش آرازآذربايجان به نقل از فارس،اعتياد نه تنها يک چالش فردي است، بلکه يک معضل اجتماعي و سلامت عمومي است که بايد با رويکردي چندجانبه و در نظر گرفتن علل مختلف آن، براي مقابله با آن اقدام کرد. تنها از طريق همکاري متخصصان مختلف و توجه به مشکلات زمينه‌اي، مي‌توان به‌طور مؤثر از گسترش اين معضل جلوگيري کرد.