اربعين؛ محفلي براي تفاهم در ميان تفاوت‌ها

 اين حرکت، نه فقط يک سفر، بلکه يک سلوک است؛ سلوکي که در آن، مفاهيم عميق الهي و انساني در قالب رفتارها، ايثارها و پيوندهاي عاطفي تجلي مي‌يابد. از منظر اين پژوهشگر، اربعين فراتر از رخداد ديني، مذهبي و آييني است؛ اين حماسه، يک »فرارسانه« و يک »نهضت تمدني« است. اينجاست که عقل و عاطفه، ايمان و عشق، در يک ترکيب بي‌نظير درگستره جهاني، دست به دست هم مي‌دهند تا »نظمي برخاسته از محبت« را به نمايش بگذارند.
در شرايط امروز کشورمان، که بيش از هر زمان ديگري به تفاهم، همدلي و پذيرش تفاوت‌ها نياز داريم، بازخواني اربعين از دريچه علوم انساني و اجتماعي مي‌تواند چراغ راهي براي آينده باشد. اين جستار، به بررسي اين مهم مي‌پردازد که چگونه مي‌توان از درس‌هاي عيني و عميق اربعين براي ترميم بافت‌هاي اجتماعي و تقويت پيوندهاي ملي در ايران بهره برد.
کشور ما، ايران، با تنوع قومي، فرهنگي و فکري، گنجينه‌اي از ظرفيت‌هاي انساني است. اربعين دقيقاً در همين نقطه، الگويي بي‌بديل را به نمايش مي‌گذارد. در اين اجتماع عظيم، زائراني از ده‌ها کشور با زبان‌ها، گويش‌ها و فرهنگ‌هاي متفاوت، گرد محور محبت امام حسين (ع) جمع مي‌شوند. در اين حرکت، »هويت‌هاي قومي، زباني و ملي رنگ مي‌بازد« و يک هويت واحد مبتني بر عشق به حسين (ع) و آرمان‌هاي او شکل مي‌گيرد. اين تجربه به ما مي‌آموزد که چگونه مي‌توانيم در کنار يکديگر، با وجود تمام تفاوت‌ها، براي هدف مشترک قدم برداريم. اين درس، همان چيزي است که جامعه ايراني امروز به آن نياز دارد. پيمايش‌هاي ميداني نشان مي‌دهد که »ميهمان‌نوازي و محبت مردم« تأثيرگذارترين نماد اين حرکت است. زائران در اين سفر، ايثار و ازخودگذشتگي موکب‌داران عراقي و سايرين را از نزديک لمس مي‌کنند، رفتاري که در آن، حتي فقرا نيز از داشته‌هاي اندک خود براي ميهمانان مي‌گذرند. اين رفتار، الگويي براي جوامع اسلامي است تا روحيه «مواسات و رسيدگي به نيازمندان« را در خود احيا کند. اربعين به ما مي‌آموزد که با تقويت نهادهاي مردمي، بسياري از ناهنجاري‌هاي اجتماعي را با »قدرت نرم محبت« و نه با »نظم قهري« درمان کنيم.
امروز، روايت اربعين در معرض تحريف و تهاجم رسانه‌اي قرار دارد. دشمنان با »توطئه سکوت« اين حماسه را بايکوت مي‌کنند و با »جنگ رواني و رسانه‌اي« به دنبال ايجاد »دوگانه‌هاي باطل« مانند »سلامت-اربعين« و »نان-دين« هستند. اين وضعيت، رسالت بزرگي را بر عهده راويان مي‌گذارد که همانا »جهاد تبيين« است. اين جهاد، تنها يک وظيفه در قبال دشمنان خارجي نيست، بلکه ضرورت براي حفظ انسجام داخلي است.ما بايد با توليد محتواي دقيق و مستند، از اربعين در برابر روايت‌هاي تحريف‌شده و خصمانه دفاع کنيم. روايت اربعين، بايد از »برجسته سازي حاشيه‌ها براي ديده نشدن متن« که رسانه‌هاي خارجي به آن مي‌پردازند، دوري کند. رسالت ما اين است که با »ارتقاي سواد رسانه‌اي«، و ارائه محتواي متناسب با فرهنگ‌ها، اين دسيسه را خنثي کنيم. اربعين بايد »بستري براي همگرايي جهان شيعي« باشد، نه محفلي براي دامن زدن به اختلافات مذهبي و قوميتي. در اين ميان، درس بزرگ اربعين براي امروز جامعه ايران، فراتر از شعارها و مناسک است. اربعين به ما مي‌آموزد که چگونه در جامعه‌ي پيچيده و متکثر، مي‌توان به يک »وحدت هويتي« رسيد. در اين گردهمايي حسيني عظيم و بي‌مانند، رنگ‌ها و مليت‌ها و زبان‌ها رنگ مي‌بازد، و بر پايه يک »اعتقاد واحد« جامعه‌اي شکل مي‌گيرد که در آن، ايثار و مهرباني در عالي‌ترين شکل آن بروز پيدا مي‌کند. اين همان الگوي عملي است که براي گذر از بحران‌ها و تفرقه‌هاي اجتماعي در کشورمان به آن نيازمنديم.
يکي از شگفتي‌هاي اربعين، نظم خيره‌کننده آن است که با وجود جمعيت ميليوني، هيچ‌گونه نيروي قهري يا اجباري در آن مشاهده نمي‌شود. در اين پديده، نظم نه از سر ترس از قانون، بلکه از سر »عشق و ايمان قلبي« به وجود مي‌آيد. زائران و خادمان، با اراده‌اي خودجوش، اصول و مقرراتي نانوشته را رعايت مي‌کنند که در هيچ کتابي تدوين نشده است. اين همان»نظم برخاسته از محبت«است که در مقابل »نظم قهري« تمدن غرب، الگويي جديد از حکمراني اجتماعي را ارائه مي‌دهد.در کشور ما که گاهي اختلافات فکري و سياسي، انسجام اجتماعي را خدشه‌دار مي‌کند، اين نظم مبتني بر محبت مي‌تواند راه‌حل بسياري از مشکلات باشد. اربعين به ما مي‌آموزد که چگونه مي‌توانيم به جاي تکيه بر ابزارهاي دولتي و سياسي، از ظرفيت‌هاي عظيم مردمي و نهادهاي مدني (هيئت‌ها، موکب‌ها، گروه‌هاي جهادي) براي حل معضلات استفاده کنيم. اين نهضت نشان مي‌دهد که «جامعه ايماني» مبتني بر عشق به اهل بيت (ع) مي‌تواند به صورت خودجوش و کارآمد، بسياري از نيازهاي جامعه را در حوزه‌هايي مانند بهداشت، درمان، حمل‌ونقل و تأمين اجتماعي برآورده سازد. اين همان الگويي است که مي‌توان از آن براي حل چالش‌هايي مانند حاشيه‌نشيني، فقر و نابرابري در شهرهايمان الهام گرفت.
در اربعين، تمام القاب و عناوين دنيوي رنگ مي‌بازد و هر فرد، صرف‌نظر از جايگاه اجتماعي خود، تنها يک عنوان دارد: »زائر« يا »خادم« اينجاست که از هر طبقه و مرتبه اجتماعي از کارآفرين گرفته تا کارگر، با هم به خدمت‌رساني مشغول مي‌شوند و يک پژوهشگر، در کنار يک طلبه، با هم به روايتگري مي‌پردازند. اين روحيه »از خودگذشتگي« و »مساوات« در اربعين، مي‌تواند پادزهري براي بيماري‌هاي اجتماعي امروز ما باشد.
شعارهاي محوري اربعين مانند: »زائر اربعين، خادم مردم« و »هر خانه يک موکب«، به ما مي‌آموزد که چگونه مي‌توانيم فرهنگ خدمت را از يک رويداد ساليانه به يک سبک زندگي دائمي تبديل کنيم. اين ايده‌ها، نشان مي‌دهند که اربعين، منبع انرژي براي احياي ارزش‌هاي اخلاقي و توحيدي در جامعه است. از ديدگاه روان‌شناختي، مشارکت در اين حرکت عظيم، موجب «آرامش روحي»، »احساس عزت و قدرت« و »افزايش اعتقاد« در افراد مي‌شود. اين تأثيرات مثبت، مي‌تواند به عنوان ابزاري براي ارتقاي سلامت رواني جامعه و کاهش آسيب‌هاي اجتماعي مورد بهرمندي قرار گيرد.
در عصر رسانه‌هاي نوين، اربعين در معرض تحريف و تهاجم رسانه‌اي قرار دارد. دشمنان اسلام و دشمنان امت اسلامي با »توطئه سکوت«، اين حماسه را بايکوت مي‌کنند و با »جنگ رواني و رسانه‌اي« به دنبال ايجاد »دوگانه‌هاي باطل« مانند »سلامت-اربعين« و »نان-دين« هستند. اين وضعيت، رسالت بزرگي را بر عهده ما به عنوان راوي مي‌گذارد که همانا »جهاد تبيين« است. »جهاد تبيين«، تنها يک شعار نيست، بلکه يک استراتژي هوشمندانه است که از درون اربعين به ما آموخته مي‌شود. ما بايد با توليد «محتواي چندزبانه» و استفاده از ابزارهاي نوين، چهره رحماني اسلام را در برابر »تصاوير برساخته غير واقعي عصر جاهليت« که توسط توطعه‌ و رسانه‌هاي دشمن ترويج مي‌شود، به نمايش بگذاريم. اين جهاد نيازمند »سواد رسانه‌اي عمومي« است تا بتوانيم با تحليل و پرسشگري، حاشيه‌سازي‌هاي دشمن را خنثي کنيم.
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از ايسنا، اين نهضت به ما يادآوري مي‌کند که چگونه مي‌توان با اتکا به ايمان، عشق و اراده، از روزمرگي و تفرقه فاصله گرفت و به سوي کمال و تعالي حرکت کرد. اکنون، اين وظيفه بر عهده ماست که اين دروس گرانبها را نه فقط در طول سفر، بلکه در بطن زندگي روزمره خود به کار ببنديم. بياييد از طريق تقويت »همدلي«، »پذيرش تفاوت‌ها« و »احياي ارزش‌هاي انساني و اسلامي« در جامعه، اربعين را به يک الگوي عملي براي نجات ايران و رسيدن به آرمان‌هاي بزرگ انساني تبديل کنيم.