رقيه علي قُليان
آناديليميز: قيرخينجي ايللرين بيرينده قيش فصلينده ائله بير سويوق دوشدوکي کتديلر چوخ اَل- آماندا قالديلار.
اکينلرين چور آپارماغا گوره آرپا، بوغدا و هئچ نه اَله گلمهدي. ناچارليقدان عائلهلر اؤز بالالارين آجيندان اؤلمهسين دئيه، گتيريب ياخين آشنالارين طريقي ايله ائولره ايشچي وئررديلر.
بيزيم ده قونشولوغوموزدا فخري خانيم گيله »سارا« آديندا سکگيز ياشلي بير قيز اوشاغيني باخشاييشدان گتيريب وئرديلر کي هم ائو ايشي گؤرسون، هم ده اوشاق ساخلاسين. فخري خانيمين اوچ اوشاغي واريدي؛هاميسي دا بالاجا بالاجا. او زامان تميزليک آز اولماغا گؤره کتديلر هم آج يالاواج اولارديلار، هم ده تميز اولمازديلار. چون حامام يوخودي قيشدا و يويونماق اولمازدي.
فخريخانيمگيل چوخ چتينليگله ياشيرديلار. اَري فهلهليگه گئدردي؛ اؤزو ده جهرهده يون اَييرردي. بو حالدا گؤرر سارانين وضعي چوخ قولايدي. قيزي گؤتورر آپارار حاماما؛ بير دست ده اؤز قيزينين کؤهنه پالتارلاريندان اونا گئيديرر.
سارانين باشيندا کي بيت، سيرکه چوخ اولدوغونا گؤره حامامدان گتيريب، باشينا بيت داواسي وورار کي اوشاقلارينا داراشماسين. سارا چوخ چتينليگده او اِئوده گئچينر.
فخريخانيمگيلين ائولرينده نه آبياري سويو واريدي، نه ده چشمهدن، زاددان. سارا قونشولاردان دولچايلا ائوه سو گتيرردي. پالتارلارنان قابلاري دا آپاريب چشمهده يوياردي. قيشين او سويوغوندا اللري دونوب، دائم چاتداق – چاتداق اولاردي. بو چَتينليگله قيشي سوووب ياز يئتيرر.بير گون قونشولارين اوشاقلاري کوچه ده اوينوردولار، فخري خانيم دا خيردا اوشاغي چالميشدي سارانين دالينا، بيرينين ده اليندن ياپيشيب دولانديريردي؛ گؤزو ده قالميشدي اوشاقلاردا. اورهگيندن کئچيردي کاش اودا اولارلا بيرگه اوينويايدي.
اوينويان اوشاقلارين بيرينين توپي دهير سارا ياپيشان اوشاغين اوزوندن، بيرني قانار. آغلايا-آغلايا آپارار ائوه؛ سارا فخري خانيما ديير توپ دهيدي حبيبين اوزوندن.
آرواد بو قيزا نه يئميسن تورشولو آش، باشماق تايي ايلههاراسي گلدي وورار. قيزين بدني گؤم-گؤي اولار. حالدان دوشر. باشلار آغلاماغا. آرواد چيغيرار: »دو بسدي داي! اوشاغي عوض ائله! هله چوخ ياخشي ايش گؤروب زاريير دا.«
سارا اوشاغين کؤهنهلرين آپاريب چشمهده آغلايا-آغلايا يويور و يورغون – آرغين ائوه قاييدير. گئدير اوز پالتارلارينين ايچينده کتدن گتيرديگي يايليغي گتيرير، قارانليق اوتاقدا باسير اوزونه. نه آغلايير! او آناسينين يايليغيدي. آناسي زاهي زحمتيله دونياسين دئييشندن سونرا سالميشديلار سارانين باشينا.
سارا يايليغا نه دئيير:آنامدان يئتيشن بيرجه پاي منه/آنامين قوخوسون گل قايتار منه/بو قوربت شهرده ظاليم الينده/کؤرپهيکن دؤيولدوم، آي آخ واي منه ./قارا يازي دوغولدوم/بوي آتماميش اوغولدوم/يوخسوللوق قاخينج اولدو/ديري-ديري سويولدوم./درد گلمير سانا آنا/بويانديم قانا آنا/ياد اؤلکهده تاپدانديم/گل يئتيش دادا آنا!
آرواد سسلهنير: »قيزهاردا اؤلوبسن؟ دو گل سوفرهني آچ، کيشي گلدي!« کؤتگين درديندن تئز گلير سوفرهني آچير، بير تيکه چؤرهگين اوستونه يئمک قويوب دئيير: »يئه!« سارانين بوغازين کدر توتوب دئيير: »يئميرم.« باشلايير آغلاماغا.
آرواد دئيير: »يئه دئديم!« سارا چؤرکدن يئيير. چاليشير ائوده داوا دوشمهسين.
آغا سيفالله او گون ايشلهمهميشدي، ناسازيدي. زارييا-زارييا دئير: »بير چاي وئر منه! اوتوروب ائوده يئييرسيز، بيلميسيز نه کؤهده چؤرک تاپيب گتيريرم.
ايکي قولو اولانلاري ايشه آپارميرلار, منيم کي بير قولوم خاراب قالميش کتده جارجار آلتيندا قاليب قيريليب. باشيما نه کول تؤکوم.« لانپاني پوفلهييب ياتيرلار. سارا دا يايليغيندا آناسيله کئچميشه جومور:
يئنه ده داغ گؤرور دويغولاريندا/آلچالار گوللنميش ارباب باغيندا/گزيردي چؤللري آنايلا بيرگه/امليک قوزو کيميسحر چاغيندا/اوزاقدان سسلهدي شفي خالاسين/تئللرين اوخشاييب آلسين قاداسين/توتوب گؤيه آتسين قنبر عميسي/بير اؤپوپ سئوسين قارداش بالاسين
بو زامان بير سس دهيدي قولاغينا: »قيز، دور اوشاغي تميزله، اؤزون باتيريب!« سارا سحرين سويوغوندا کؤهنهلري دولچايا قويوب گئتدي چشمهيه. آجيندان قيچلاري هئيدن دوشموشدو. بيلکلرينده گوج يوخودو کؤهنهلري اوغماغا. چوخ ظولوملا ائوه قاييتدي. اللرينين چاتداقلاريندان قان سوزوردو، گؤينوردولر.
آرواد دئدي: »دور تئز اول ائوي سيل سوپور، من آپاريرام اَييرديگيم دوهچهلري يونچويا وئرم. اوشاقلاردان مواظيب اول، قاپيني دا هئچ کيمه آچما!«
يئغيشديريردي تؤکولموش شيرـ شيتيلي
اَل- آياغين توتوردو کؤهنه يورغان ميتيلي
-»تئز گليرم« خانم دئدي. بير آز اوندان سورا قاپي چاليندي. سارادان سس چيخمادي. يئنه چاليندي. قيز قاپيني آچمادي. ايشليردي خانيم يئتيريب قاپيني آچدي. مشه قاديريدي، سارانين آتاسي. »بويور ائوه مشه قادير«. قيز گؤردو آتاسيدي .خانيمين يانيندا هؤکوتمهلهييب آتانين بوينون قوجاقلادي. – »قيزيم نهدن آغليرسان؟ دايان گوروم!!« گؤردو قيزدان بير دري قاليب، بير سوموک. دئدي: »من گئديرم کنده، داي قالميرام بوردا. آپار مني آتا!«
آتاسي دئدي: »آخي قيزيم، کئچن قيشدا ائوون داميياتيبدير، گوجوم يوخودو تيکمهيه، نه زميميز بيتيبدير، نه بير گليريم وار. سن گؤرن ائو داغيلدي. بيز ده دوشدوک چؤللره. گلميشم کي بو ائوده اَليمدَن توتسونلار. بير نئچه قيران وئريب منه يارديم دورسونلار. گئديب داميتيکندن سورا گليب سني آپاررام.«سارا گؤز ياشي تؤکور. اونون سؤزون آنلامير. توتوب آتا اليندن اوز- گؤزون تومارلايير. يونچودان آلان پولي خانيم وئرير آتايا، اونو سالير يولا. دئيير: »بير ايل ده قويون سارا قالسين بوردا. من اونا تَزَه دون، تَزَه پالتار آلارام. اوزوموز اؤرگنيبدير؛ اينصاف يوخ آيريلماغا.«
قيزي اوندان آييرير. قيز باشلايير آغلاماغا. آرواد قاپيني رزهلهيير، قويمور اونو قاچماغا. سارا قاپي داليندا بؤيله سؤيلهيير:
آي رزهلنميش قاپي، آي دوستاقخانا/نه لرزه ساليبسي بو طيفيل جانا/آي موهره دووارلار، اوجالان بويلار/کؤکسومده قابارلار بنزهيير سيزه/گؤتورون گؤورچينلر آي اوچان قوشلار/چاتدير مني ده اؤز کنديميزه/نه بير قوزولوق وار، نه ده کي پَيه/نه تويوق خوروز وار، سَسيمه گله/بو غريب اؤلکهده حاصار داليندا/اورهييم آز قالير آغزيما گَلَه
خانيم دئدي: »قيز، دور گَل دولچالاري گؤتور، قابلاري ييغ ايچينه، آپار چشمهيه! آتان چوخداندير گئديب. ايندي چاتار کَنديزه.« قاپيني آچير؛ قيز دولچالاري گؤتوروب گئدير چاتير چشمه باشينا.
اونلاري قويوب اوردا قاچير آتا دالينجا. کوچهلري آتدايير، دربندلري گئچير، چاتيري خياوانا. دوققوز ياشيندا بير قيز گؤزلري آغلايا- آغلايا آتاني گَزير. هر گلندن سوروشور: »آغ پاپاقلي آتاميگوروبسوز؟«
هئچ کس اونو تانيمير .
فخري خانيم گؤزلهيير، گؤرور سارا گلمهدي. سس سالير محلهيه: بو قيز امک بيلمهدي. اَليمدن چيخدي قاچدي.
آخشام اولور سارادان بير خبر يوخ، اَري قاييدير اِئوه دئيير: »بس ساراهاني؟« خانيم دا جواب وئرير: »قوشولدو آتاسينا، چوکوب گئتدي کندينه.«
سحر خبر گلدي کي ساراني ماشين ووروب، عائيلهسين گزيرلر.
Arazazarbaijzn.anadilimiz@gmail.com