ادبيات کودک بايد توسعه فکري و عاطفي را در نظر بگيرد
گروه فرهنگي:متني که ادعاي ادبيات کودک دارد اول بايد به معناي واقعي، شاخصهاي بنيادي ادبيات کودک را دارا باشد نه اينکه فقط در خدمت سرگرمي يا آموزش باشد.
ادبيات کودک به معناي خاص بايد توسعهي فکري و عاطفي مخاطب را در فرايند لذت خواندن در نظر بگيرد.
گاهي برخي از افراد دليل عدم تمايل به مطالعهي داستان و رمان را اينگونه بيان ميکنند که آموزش خاصي ندارد و يا هدفي را دنبال نميکند؛ شايد چون در کودکي با کتاب داستان خو نگرفتهاند و يا با ماهيت آن چندان آشنا نيستند.
حال سوال اينجاست که واقعاً ادبيات کودک چگونه بايد باشد. در پرونده »ادبيات کودک؛ سرگرمي يا آموزش« اين بار به سراغ حسين تولايي رفتيم؛ شاعري که براي کودکان و نوجوانان آثار گوناگوني خلق کرده که »احتياط کنيد، پرندهها پاي سفره صبحانهاند«، »زباندرازي زبالهها« و »فردا پلاک فرد« از آن جملهاند.
تولايي در مورد اينکه ادبيات کودک بايد آموزنده باشد يا سرگرمکننده بيان کرد: قبل از پرداختن به کارکرد سرگرمي يا آموزش در ادبيات کودک به اين نکته بايد توجه کنيم که متني که ادعاي ادبيات کودک دارد اول بايد به معناي واقعي، شاخصهاي بنيادي ادبيات کودک را دارا باشد نه اينکه فقط در خدمت سرگرمي يا آموزش باشد. ادبيات کودک به معناي خاص بايد توسعهي فکري و عاطفي مخاطب را در فرايند لذت خواندن در نظر بگيرد.
با اين پيشنياز ادبيات کودک ميتواند هم سرگرمکننده باشد و هم آموزشدهنده.
شاعر کتاب »بيا چند شاخه حرف بزنيم« اضافه کرد: اگر بخواهيم ادبيات کودک را صرفاً به يکي از اين دو محور يا حتي همزمان به هر دوي اينها تقليل دهيم درواقع ادبيات را بياهميت جلوه دادهايم که درنتيجهي آن، هم به مخاطب آسيب زدهايم و هم به ادبيات کودک.
تولايي در پاسخ به اينکه ادبيات کودک و نوجوان از گذشته تا کنون چه سيري را طي کرده و در آن سرگرمي و آموزش چه نقشي داشته، اذعان کرد: اين سوال خيلي کلي است و نياز به پژوهش جامع دارد تا از جنبههاي مختلف به آن پرداخته شود. اما به طور عمومي ادبيات کودک ايران روندي رو به رشد و توسعه داشته است.
البته من هر کتابي را که با نام ادبيات کودک در بازار منتشر ميشود در اين گزاره قرار نميدهم، چون همزمان با بهبود کيفيت ادبيات کودک در ايران کتابهايي هم به نام ادبيات کودک منتشر شدهاند و ميشوند که جز تخريب نام ادبيات کودک و تخريب ذائقهي مخاطبان نتيجهي ديگري ندارند. متاسفانه عناوين و شمارگان اينگونه کتابها بسيار هم زياد شده است.
اما اين دسته از کتابها را زير نام ادبيات کودک قرار نميدهم چون اهدافي غير از توسعهي انديشه و عاطفهي مخاطب دارند، ضمن اينکه مخاطبان با خواندن آنها لذت خواندن را نيز تجربه نميکنند.
منظورم کتابهايي است که ادبيات کودک را بهطور مستقيم به سرگرمي صرف يا آموزش صرف تقليل دادهاند.
او در مورد کارکرد ادبيات و اينکه اگر قرار است آموزشدهنده باشد، چگونه بايد باشد، گفت: ادبيات بستر انديشه است.
بستر خيال و عاطفه است. ادبيات کودک و بزرگسال هم فرق نميکند. ادبيات زمينه را براي همحسي و همفکري مخاطب با جهان و انسانهاي پيرامون فراهم ميکند. ادبيات بازتاب جامعهاي است که مخاطب در آن زندگي ميکند.
منظور از جامعه از شهر و روستا گرفته تا يک کشور و در نهايت جهان است.
زبان ادبيات براي پرداختن و ارائهي اين محتوا زبان غيرمستقيم است. بنابراين اگر آموزش هم دارد با زبان غيرمستقيم بايد بيان شود.
ضمن اينکه به نظرم ادبيات ناب هميشه حرفهايي براي گفتن و مواردي براي آموزش در خودش پنهان دارد که مخاطب با لذت خواندن، آن را کشف ميکند. بنابراين آنچه امروز به نام شعر آموزشي يا داستان آموزشي يا بهطور کلي ادبيات آموزشي جاافتاده است، به جنبههاي مستقيم آموزش اشاره دارد که ديگر در اين حالت فقط يک متن آموزشي است و نبايد به آن ادبيات بگوييم چون هر متني که نوشته ميشود لزوماً ادبيات به حساب نميآيد، حتي اگر ظاهري بسيار شبيه به شعر يا داستان يا قالبهاي ديگر ادبي داشته باشد.
تولايي در مورد جديدترين عناوين آثار چاپ شدهاش در بازار کتاب کودک و نوجوان اظهار کرد: در سال 1403دو کتابم براي مخاطبان نوجوان منتشر شد؛ يک مجموعه شعر به نام »خطخطي روي نيمکت سنگي« در انتشارات کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان و ديگري به نام »نيما يوشيج« که در آن زندگي و شاعري نيما يوشيج را روايت کردهام؛ اين کتاب جزو کتابهاي مجموعهي »کي؟ چي؟ کجا؟« از انتشارات فني ايران (نردبان) است.وي افزود: قبل از نوشتن، در هنگام نوشتن و بعد از آن در بازنويسي اثر، به لذت خواندن و توسعهي فکري و عاطفي مخاطب فکر ميکنم و تلاش ميکنم اثري که مينويسم در مخاطب يک اتفاق و يک دگرگوني ايجاد کند و تاثيري، هرچند کوچک، در توسعهي انديشه و عاطفهاش داشته باشد.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از ايبنا،اين شاعر کودک و نوجوان در پايان بيان کرد: به مخاطبان توصيه ميکنم اگر ميخواهند به طور جدي زيستن با ادبيات را تجربه کنند و ساکن سرزمين شگفت و غني ادبيات شوند، هر کتابي را که فرياد ميزند من ادبيات آموزشي يا سرگرمکننده هستم نخوانند! چون ادبيات ناب نهتنها اينها را در خود دارد بلکه بسيار گستردهتر و فراتر از اينهاست.
تاریخ: 1404/04/28 09:13 ق.ظ | دفعات بازدید: 2054