روزمرگي هاي پرمخاطب

 آن‌ها نه تنها توليدکننده محتوا هستند، بلکه در بسياري از موارد نقش »الگو« يا »راهنما« را براي طيف وسيعي از کاربران، به‌ويژه نوجوانان و جوانان ايفا مي‌کنند.
کارشناسان معتقدند بلاگرها با نمايش بخشي از زندگي خود، به‌ويژه در حوزه‌هايي چون سبک زندگي، روابط عاطفي، سلامت روان، اقتصاد خانواده و حتي تصميم‌گيري‌هاي مهمي مانند ازدواج و طلاق، تأثير مستقيم و غيرمستقيم بر مخاطبان دارند. اين تأثير مي‌تواند مثبت باشد، اگر همراه با آموزش، صداقت و مسئوليت اجتماعي باشد، يا منفي و آسيب‌زا شود، اگر تنها به نمايش زندگي تجملاتي و غيرواقعي محدود شود.
شناخت دقيق بلاگرها و سبک اثرگذاري آن‌ها، مي‌تواند به ما کمک کند تا به درک عميق‌تري از رفتار رسانه‌اي، الگوپذيري و فرصت‌ها يا تهديدهاي ناشي از حضور پررنگ آن‌ها در فضاي مجازي برسيم. بر همين اساس، گفت‌وگويي با داوود نعمتي انارکي، عضو هيئت علمي دانشگاه صداوسيما، انجام داديم که مشروح آن را در ادامه مي‌خوانيد.
در ابتدا بفرمائيد بلاگر کيست و چه ويژگي‌هايي دارد؟
انارکي: بلاگرها افرادي هستند که به‌طور هدفمند و منظم در شبکه‌هاي اجتماعي و فضاي مجازي در قالب متن، تصوير، ويدئو يا صوت و در حوزه‌هاي مختلفي مانند سبک زندگي، سفر، آشپزي، آرايش و زيبايي، آموزش در موضوعات مورد توجه جامعه، فناوري، ارتباطات، سلامت و… به توليد محتوا مي‌پردازند.
ويژگي‌هايي مثل توليد محتواي مستمر، برقراري ارتباط مستقيم با مخاطبان از طريق کامنت، لايو يا استوري، ساخت برند يا هويت رسانه‌اي شخصي، انجام تبليغات و کسب درآمد بخشي از خصوصيات بلاگرهاست.
نکته مهم اينکه همه کاربران شبکه‌هاي اجتماعي بلاگر محسوب نمي‌شوند، چون بلاگرها خالق محتوا هستند و معمولاً دنبال‌کننده‌هاي فعال و مشخصي دارند و اثرگذارند.
نقش بلاگرها در مسائل اجتماعي مانند ازدواج و طلاق چيست؟
انارکي: عوامل مختلفي در ازدواج و طلاق مردم و بخصوص جوانان نقش آفريني مي‌کنند، يکي از اين عوامل مي‌تواند بلاگرها باشند که به شکل مستقيم يا غيرمستقيم بر نگرش مخاطبان خود نسبت به ازدواج و طلاق تأثير دارند.
وقتي يک بلاگر به تبليغ سبک زندگي مجردي و آزادي‌هاي فردي يا حتي زندگي لوکس دوران مجردي مي‌پردازد، حتماً ارزش ازدواج را براي برخي مخاطبان کم‌رنگ مي‌کند اما بالعکس هم مي‌تواند باشد به عنوان مثال بعضي بلاگرها با معرفي افراد متأهل موفق و يا نمايش روابط زناشويي موفق، خانواده‌هايي که زندگي زيبايي با فرزندانشان دارند، مي‌توانند الهام‌بخش شوند. به هر تقدير، اين اثرگذاري واقعي و تا حدي قابل‌توجه است، بخصوص وقتي که مخاطبان، تصوير بلاگر را واقعيت در نظر مي‌گيرند.
استوري بلاگرها مي‌تواند نشان دهنده حال خوب يا بد و يا علاقه‌مندي‌هاي آنها باشد، در هر حال حتي ساده‌ترين مطالب، پست‌ها و استوري‌هاي آن‌ها مي‌تواند روي احساسات، حال رواني و روحي و حتي تصميم‌گيري روزمره مخاطب تأثير بگذارد. حال خوب بلاگر، مي‌تواند انگيزه‌بخش يا حتي حسرت‌برانگيز باشد؛ براي مثال اگر بلاگر تصوير واقع‌بينانه‌اي از خودش را به تصوير بکشد، مي‌تواند براي مخاطبان نوعي الگوي اميدبخش باشد به‌خصوص وقتي بلاگر درباره تلاش‌ها، شکست‌ها و مسير رشد شخصي‌اش با صداقت صحبت مي‌کند.
مخاطبان چطور مي‌توانند در برابر اثرگذاري افراطي بلاگرها خود را مجهز کنند؟
انارکي: در وهله اول بايد ياد گرفت که مصرف رسانه‌اي را مديريت کرد، يعني زير بار دريافت هر مطلبي نرويم و اگر دريافت کرديم، نسبت به محتواي پيام، پذيرش و باورپذيري آن نوعي ترديد را چاشني کنيم. در اين خصوص سواد رسانه‌اي اثرگذار است، پس بايد آن را افزايش دهيم، با تکنيک‌ها و شيوه‌هاي توليد و انتشار پيام و پشت پرده‌هايش آشنا شويم تا هرآنچه که دريافت کرديم را دربست در ذهن خود تثبيت نکنيم، بايد بپذيريم آنچه ديده مي‌شود تمام واقعيت نيست.
کارشناس رسانه‌اي تصريح مي‌کند: محدود کردن زمان حضور در شبکه‌هاي اجتماعي هم مي‌تواند يک راهکار باشد، يعني اينکه مديريت زمان داشته باشيم؛ کِي و چه مدت درشبکه‌ها باشيم؟ از طرفي تنوع در دنبال‌کردن محتواها نيز راهکار ديگري است، اينکه افراد با ديدگاه‌هاي مختلف را دنبال کنيم، همچنين موردي ديگر تقويت نگاه انتقادي است؛ بايد ياد گرفت که نسبت به برخي پيام‌ها نگاه انتقادي داشته باشيم، نگاهي که مي‌تواند مخاطب را به تحليل‌گري بجاي تقليدگري بکشاند. توجه به اين راهکارها موجب مي‌شود که کمتر تحت تأثير رفتارها و نگرش‌هاي اشتباه ديگران باشيم.
چرا مخاطبان تا اين حد به بلاگرها اعتماد مي‌کنند؟
انارکي: به نظر من اعتماد زياد به بلاگرها مي‌تواند به دليل ارتباط عاطفي مستمر در فضاي مجازي باشد؛ يعني بلاگرها افرادي هستند که به‌صورت روزانه و مستمر با مخاطبان خود ارتباط دارند و تعامل برقرار مي‌کنند، داستان‌هاي شخصي خود را همراه با عکس و فيلم منتشر مي‌کنند و سعي مي‌کنند که حس نزديکي و صميميت ايجاد کنند.
بايد در نظر داشت که اين حس صميميت مي‌تواند يک حس کاذب باشد، شايد به همين دليل است به رابطه‌اي که بلاگرها با مخاطبانشان برقرار مي‌کنند، رابطه شبه‌صميمي نيز مي‌گويند. در اين رابطه، مخاطب احساس مي‌کند آن فرد را مي‌شناسد و زندگي‌اش را لمس مي‌کند، در حالي‌که در واقع در معرض يک روايت کنترل‌شده و گزينشي قرار دارد، يعني صرفاً چيزهايي را مي‌بيند که بلاگر گزينش کرده و به او ارائه داده است. به هر تقدير ارتباط به ظاهر عاطفي مستمري که بلاگر با مخاطبانش برقرار مي‌کند را دليل اصلي اعتماد به آنها مي‌دانم.
الگوبرداري ناسالم از بلاگرها چه پيامدهايي دارد؟
انارکي: الگوبرداري از هر شخصيتي بدون شناخت ويژگي‌هاي آن شخصيت مي‌تواند پيامدهاي منفي داشته باشد، بايد از زواياي مختلف شخصيت آنها را شناخت و اين شناخت چندان پيچيده نيست؛ همچنين نوع مطالب و تصاوير ارائه شده و نوع نگاهي که به زندگي ارائه مي‌کنند، يک شناخت نسبي به مخاطب ارائه مي‌دهد و اين شناخت مي‌تواند در ميزان و نوع الگوبرداري مؤثر باشد.
بايد از يکسويه نگري در الگوبرداري فاصله گرفت چون مي‌تواند آفت‌ها و پيامدهاي مخربي از جمله احساس ناکامي از زندگي يا حس بي‌ارزشي نسبت به خود، ايجاد اضطراب اجتماعي يا فشار براي همسان‌سازي با استانداردهاي مجازي داشته باشد.
اين استانداردها واقعي نيستند و گول زننده‌اند، ايجاد اختلالات رفتاري مانند پرمصرفي، پرخوري عصبي يا بدريخت‌انگاري بدن از تأثيرات نامناسب اين فضا است و چون فرد در مقام مقايسه خود با فرد بلاگر بر مي‌آيد، افزايش فاصله بين فرد و خانواده يا اجتماع واقعي، اتلاف زمان و افت عملکرد در تحصيل يا کار، پيامدهاي الگوبرداري ناسالم از بلاگرها است.
بلاگر بودن تنها يک شغل است؟ مسئوليت اجتماعي در اين فعاليت به چه صورت است؟
انارکي: مي‌توان گفت که بلاگر بودن امروزه تنها يک فعاليت شخصي نيست که مسئوليتي را متوجه شخص بلاگر نکند، بلکه چنين فعاليت‌هايي بايد همراه با مسئوليت اجتماعي باشد، چون هر محتواي منتشر شده مي‌تواند روي افراد زيادي اثر بگذارد، پس بلاگر بايد مانند يک رسانه عمل کند؛ يعني بايد پايبند به اخلاق حرفه‌اي باشد، از نشر مطالب گمراه‌کننده بپرهيزد، مراقب سلامت رواني و فکري مخاطب خود باشد تا آسيب‌هاي الگوبرداري مخاطبان کاهش يابد و اين همان توجه به مسئوليت اجتماعي است.
چه تفاوتي ميان تأثيرگذاري بلاگرهاي حوزه سبک زندگي با بلاگرهاي تخصصي مثل آموزشي يا علمي وجود دارد؟
انارکي: اين سوال به ماهيت دوگروه از بلاگرها اشاره دارد، بلاگرهاي سبک زندگي و بلاگرهاي تخصصي؛ و اگر به محتواهايي که اين دو دسته از بلاگرها منتشر مي‌کنند توجه کنيم، متوجه مي‌شويم که بلاگرهاي سبک زندگي بيشتر بر احساسات، الگوهاي رفتاري و هيجانات روزمره مخاطب اثر مي‌گذارند اما اگر استمرار يابد ممکن است به رفتاري پايدار منجر شود. اين بلاگرها اغلب از طريق ظاهر، سبک پوشش، مصرف کالا، نوع تغذيه و روايت بخش‌هاي خوشايند زندگي خود تأثيرگذاري مي‌کنند.
بلاگرهاي تخصصي بيشتر با انتقال دانش، معلومات و مهارت حرفه‌اي خود بر مخاطبان‌شان تأثير مي‌گذارند و تأثير آنها ذهني، تحليلي و مهارتي‌تر است تا صرفاً تأثير عاطفي. به عنوان مثال بلاگري که دانش و فن مکانيکي را خوب بلد است، آنچه که به کاربرانش ارائه مي‌دهد، عمدتاً مرتبط با اين حرفه است تا مثلاً نوع پوشش و يا رفتاري خاص اما در هر دو حالت چه سبک زندگي و چه تخصصي، اگر فرد محبوبيت و اعتماد عمومي کسب کند، مي‌تواند در حوزه‌هاي خارج از تخصصش هم تأثيرگذار باشد که اين نکته نياز به دقت مخاطب دارد.
در پايان، جمع‌بندي شما از وضعيت بلاگرها چيست؟
انارکي: آنچه امروز از بلاگرها مي‌بينيم تصويري گزينشي از زندگي است. اين تصوير مي‌تواند الهام‌بخش يا آسيب‌زا باشد. اگر با صداقت و مسئوليت‌پذيري همراه شود، به رشد جامعه کمک مي‌کند؛ اما اگر صرفاً بر پايه نمايش‌هاي فانتزي باشد، به گزارش آرازآذربايجان به نقل از ايمنا،پيامدهاي رواني و اجتماعي مخربي خواهد داشت. راه رسيدن به تعادل، هم ارتقاي سواد رسانه‌اي مخاطبان است و هم رعايت اخلاق حرفه‌اي توسط بلاگرها.
.Arazazarbaiijan.farhangi@gmail.com