رنج ناديده معلولان

داستان رنج‌هاي افراد داراي معلوليت و محروميت‌هاي مختلف آنها در جامعه را حالا کمترکسي است که نشنيده و از آنها باخبر نباشد؛ از گراني‌هاي چشمگير و سر به فلک کشيده اقلام بهداشتي، هزينه‌هاي سنگين کاردرماني و توانبخشي گرفته تا بيکاري و عدم مناسب‌سازي مناطق شهري براي تردد.همه موضوعاتي که باعث شده تا روزبه‌روز به مشکلات اين افراد بيفزايد و آنها را در تنگنا قرار دهد و مانع حضورشان در عرصه‌هاي مختلف شود.
اگرچه سال‌هاست که ازتصويب و ابلاغ قانون حمايت از آنها مي‌گذرد، اما بسياري ازافراد داراي معلوليت مي‌گويند اين قانون تنها روي کاغذ آمده و تاکنون آن‌طور که بايد اجرا نشده و جامعه معلولان همچنان با موانع و مشکلات مختلفي روبه‌روست.
براساس اعلام سازمان بهزيستي کشور، 11.5درصد جامعه، يعني 9.5ميليون نفر در ايران دچار معلوليت هستند و تنها سه‌ميليون نفر از آنها تحت پوشش خدمات بهزيستي قرار دارند. از مجموع افراد تحت پوشش نيز يک‌ميليون و 600هزار نفر مستمري‌بگير هستند و 530هزار نفر دچار معلوليت شديد و خيلي شديد نيز شناسايي شده‌اند. همچنين ديگر آمار نشان مي‌دهد که بيش از 40درصد از جامعه معلولان بيکار هستند؛ درحالي‌که طبق قانون بايد 3درصد استخدام‌ها به اين گروه اختصاص يابد؛ قانوني که البته اجرا نشده و بسياري از آنها به‌رغم توانمندي‌ها و استعدادهايي که دارند، امکان اشتغال پيدانکرده‌اند.
مشکلات اين گروه از جامعه در زمان بحران چندبرابر مي‌شود. کامران عاروان، مديرعامل جامعه معلولان ايران و رئيس هيات‌مديره شبکه ملي تشکل‌هاي مردم‌نهاد معلولان جسمي و حرکتي به برخي از اين مشکلات اشاره مي‌کند و مي‌گويد: :درسوانح طبيعي و غيرطبيعي نظير سيل،زلزله و جنگ، معلولان با شرايط ويژه‌اي روبه‌رو هستند.
براي آمادگي در برابر اين شرايط، با همکاري هلال‌احمر و سازمان‌هاي مرتبط، دوره‌هاي آموزشي متعددي براي اين افراد برگزار شده است. همچنين، بسته‌هاي تخصصي کمک‌هاي اوليه تدارک ديده شده تا در صورت بروز حادثه، معلولان بتوانند امور خود را مديريت کنند. اين اقدامات و گفت‌وگوها پس از حوادثي نظير زلزله کرمانشاه ضرورت بيشتري‌يافت.«
به گفته او، يکي از مسائل مهم، تغيير قوانين ودستورالعمل‌هاي امداد و نجات بود.پيش ازاين، تيم‌هاي امدادي لوازم توانبخشي را همراه نمي‌بردند و اين امرسبب مي‌شدوقتي ويلچر يا سمعک يا ديگر وسايل آنها زير آوار مي‌ماند، با مشکل زيادي روبه‌رو شوند. خوشبختانه، در تدارکات وبخشنامه‌هاي بعدي تيم‌هاي امداد و نجات، اين مهم لحاظ شد.
در مديريت بحران تهران نيز دستورالعملي با مشارکت تمامي گروه‌هاي معلول تدوين شده است که درآن به وضعيت تيم‌ها پيش وپس از بحران، دستگاه‌هاي مسئول واقدامات لازم براي بازگرداندن فرد توانياب و خانواده‌اش به زندگي عادي پس از بحران پرداخته مي‌شود.
فراموشي در شرايط ويژه
‌اتفاقاتي مانند جنگ تحميلي 12روزه معلولان را بيشتر از هر فرد ديگري در تنگنا قرار مي‌دهد: »در دوران جنگ، تجربه کافي درخصوص وضعيت معلولان در پناهگاه‌ها يا مکان‌هاي امن نداشتيم. واقعيت اين است که افراد معلول در هر محيطي با مشکلاتي روبه‌رو هستند و زندگي‌شان دچار اختلال مي‌شود. با وقوع جنگ،بخشي ازاين افراد در تهران ماندند، اما گزارش‌ها نشان مي‌دهد که آنها نتوانستند به‌سرعت خود را با سروصداها، درگيري‌ها و انفجارها وفق دهند. اگرچه جنگ کوتاه بود، اما در بلندمدت، اين مشکل به‌مراتب جدي‌تر مي‌شد.«
به گفته او، ازسوي ديگر، تامين مايحتاج روزمره اين افراد در روزهاي بحران باچالش‌هايي مواجه است. به‌عنوان‌مثال، قيمت برخي ‌اقلام بهداشتي افزايش‌يافت و دسترسي به آنها دشوار شد. اين موارد، معيشت و درآمد اين افراد را دچار مشکل کرد.
دغدغه‌هايي که تمامي ندارد!
شرايط بحراني جنگ را پشت سرگذاشته‌ايم اماافراد داراي معلوليت همچنان نگران شروع بحران‌هاي ديگري هستند که زندگي آنها را تحت‌الشعاع خود قرار مي‌دهد:»در صورت وقوع بحران، نهادهايي مانند بهزيستي، شهرداري، هلال‌احمر و وزارت کشور بايد حمايت‌هاي ويژه‌اي براي معلولان تعريف و نيازهاي آنان را شناسايي کنند. اگرچه دستورالعمل‌هاي خوبي روي کاغذ وجود دارد، اما چالش اصلي در مرحله عمل است؛ آيا در زمان بحران مي‌توان فردمسئولي رابراي پيگيري اين امور يافت؟
بايد رابط‌هايي ميان معلولان ومسئولان درنظرگرفته شود.انجمن‌ها و فعالان اجتماعي در اين زمينه بايد شناسايي و فعال شوندتابراساس شناختي که ازمحلات دارند، بتوانند به ياري معلولان بشتابند.اين همان مسأله‌اي است که مابه‌دنبال آن هستيم.«
تاثير بيشتر تورم روي جامعه توانيابان
‌شرايط نامناسب اقتصادي جامعه را تحت تاثير قرار داده است اما اين مسأله براي معلولان و خانواده‌هاي آنها با مشکلات بيشتري همراه است‌. مديرعامل جامعه معلولين ايران دراين‌باره مي‌گويد: »درحال‌حاضر، مسأله معيشت به‌دليل گراني بسيار جدي است و افزايش قيمت اقلام و لوازم توانبخشي و بهداشتي مورد نياز، تاثيرات زيادي بر زندگي معلولان گذاشته است. به همين دليل نيازمند حمايت فوري هستند. مشکلات دسترسي و مناسب‌سازي فقط مختص شهرهاي بزرگ نيست و در شهرهاي کوچک نيز وجود دارد.
البته مشکلات فرهنگي نيز وجود دارد؛ اما با توجه به عواطف مردم، مي‌توان اميد به بهبود داشت.« چندي پيش بود که رئيس سازمان بهزيستي کشور از افزايش 40درصدي مستمري مددجويان بهزيستي خبر داد؛ افزايشي که اگرچه در وهله اول شايد چشمگير به نظر آيد، اما بسياري ازمعلولان معتقدند به‌دليل شرايط کاري وهمچنين مشکلات معيشتي اين مستمري ناچيز نمي‌تواند دردي از آنها دعوا کند: »مستمري حدود دوميليون و صدهزار توماني براي تامين زندگي آنان کافي نيست. حمل‌ونقل نيز براي اين گروه از جامعه مشکل‌ساز است؛ کرايه‌ها بالاست و در مترو، اتوبوس، بي‌آرتي و تاکسي تدابير کافي براي تردد آنها انديشيده نشده است. سامانه‌هاي حمل‌ونقل معلولان در شهرها ايجاد شده، اما ناوگان آنها با مشکل مواجه است.
از سوي ديگر، قانون حمايت از حقوق معلولان که در سال1397 ابلاغ شد، متاسفانه کمتر از 50درصد اجرا شده است. هيچ مسئول واحدي نيز نمي‌تواند به‌تنهايي اين قانون را به‌طور کامل اجرا کند و همکاري تمامي دستگاه‌ها در اين زمينه ضروري است.«
گراني و افزايش سرسام آور هزينه‌ها و تاثير آن بر زندگي معلولان، موضوعي است که بسياري از فعالان اين حوزه روي آن دست مي‌گذارند و اين مسائل را يکي از مهم‌ترين مشکلات آنها مي‌دانند. شهرام مبصر، مديرعامل موسسه پيام‌آوران ساحل اميد دراين‌باره به جام‌جم مي‌گويد: »همانند ساير اقشار جامعه، افراد معلول نيز با مشکلات عمومي و هزينه‌هاي جاري زندگي دست‌وپنجه نرم مي‌کنند. علاوه‌براين، هزينه‌هاي توانبخشي، ازجمله کاردرماني و تأمين وسايل کمک توانبخشي مانند ويلچر و پروتز، بار سنگيني بر آنها تحميل مي‌کند. هزينه‌ها سرسام‌آور شده‌اند و اين اقلام براي زندگي عادي و استقلال افراد ضروري است. اين مشکلات، در کنار هزينه‌هاي عمومي جامعه، روي دوش معلولان و خانواده‌هاي‌شان سنگيني مي‌کند. برخي از اين عزيزان به لوازمي مانند سوند و پوشينه نياز دارند که قيمت آنها به‌شدت افزايش يافته است.«
آن‌طور که او توضيح مي‌دهد، هرچند سازمان بهزيستي مبالغ اندکي رابه‌عنوان کمک پرداخت مي‌کند،اما اخيرا اين پرداخت‌ها بسيار نامنظم شده است. برخي افراد معلول‌ نگران قطع‌شدن اين حمايت‌هاي مالي هستند و نمي‌دانند در صورت وقوع چنين اتفاقي، چگونه هزينه‌هاي خود را تأمين کنند.
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از سلامت نيوز ، به گفته مبصر، بسياري از معلولان بيکار هستند، درحالي‌که توانمندي‌هاي فراواني دارند. فردي که مسئوليت اداره خانواده را بر عهده دارد يا به‌دليل حادثه‌اي دچار نقص عضو شده، چگونه مي‌تواند هزينه‌هاي درماني، وسايل بهداشتي و توانبخشي مربوط به معلوليت را تأمين کند؟ بسياري از افراد معلول دچار زخم بستر مي‌شوند که هزينه‌هاي درماني و مراقبتي آن بسيار زياد است و بيمه نيز آن را پوشش نمي‌دهد.