درياچه اروميه در آستانه بحران نهايي

در حالي که مسئولان محيط زيست نسبت به آينده اين پهنه آبي هشدار مي‌دهند، کارشناسان و اعضاي کارگروه ملي نجات درياچه، هنوز از امکان احيا سخن مي‌گويند. درياچه اروميه که روزگاري به‌عنوان بزرگ‌ترين درياچه شور خاورميانه شناخته مي‌شد، امروز به نماد يک بحران زيست‌محيطي و اجتماعي بدل شده است.
کاهش بارندگي، برداشت بي‌رويه منابع آبي و مديريت ناهماهنگ، اين پهنه آبي را در آستانه نابودي قرار داده؛ بحراني که حالا نه تنها محيط زيست، بلکه اقتصاد، معيشت و حتي امنيت شمال‌غرب کشور را تهديد مي‌کند.در حالي که وضعيت درياچه اروميه هر روز بحراني‌تر مي‌شود، اختلاف نظرها ميان مسئولان و کارشناسان درباره راه‌هاي نجات اين پهنه آبي ادامه دارد.
هشدار صريح محيط زيست آذربايجان_غربي
حجت جباري، مديرکل حفاظت محيط زيست آذربايجان غربي،، تأکيد کرد: اگر روند فعلي مديريت منابع آب در کشاورزي و برداشت‌هاي بي‌رويه ادامه يابد، احياي درياچه ديگر ممکن نخواهد بود.وي يادآور شد: درياچه از اوايل دهه 1390 عملاً فصلي شده؛ تابستان‌ها خشک و در زمستان تنها اندکي آب در آن جمع مي‌شود.جباري همچنين با اشاره به ذخيره 6.5 ميليارد تني نمک در کف درياچه، برداشت مديريت‌شده از اين منابع را راهي براي کاهش شوري آب دانست، هرچند اين اقدام را نيازمند بررسي دقيق زيست‌محيطي عنوان کرد.
درياچه اروميه قرباني بي توجهي به الگوي مصرف آب
مديرکل حفاظت محيط‌زيست آذربايجان‌غربي با اشاره به ناکافي بودن اقدامات عمراني در احياي درياچه اروميه گفت: آينده اين زيست‌بوم ارزشمند وابسته به اصلاح الگوي مصرف آب و اجراي طرح‌هاي نرم‌افزاري پايدار است.جباري، اظهار کرد: طي سال‌هاي اخير اعتبارات زيادي صرف پروژه‌هاي سخت‌افزاري احياي درياچه شده، اما اکنون بيش از هر زمان ديگري اجراي برنامه‌هاي نرم‌افزاري و مستمر براي بازگشت حيات به اين اکوسيستم ضروري است.وي با تأکيد بر اينکه مديريت منابع آبي در حوضه آبريز اصلي‌ترين عامل در احياي درياچه محسوب مي‌شود، افزود: شرايط اقليمي و منابع آبي استان نسبت به گذشته تغيير چشمگيري داشته و افزايش دما همراه با کاهش بارندگي، ضرورت اصلاح الگوهاي مصرف را دوچندان کرده است.وي افزود: پرهيز از کشت محصولات پرمصرف و بهره‌گيري از شيوه‌هاي نوين آبياري از مهم‌ترين راهکارها در اين زمينه است.جباري با اشاره به وجود 40 تالاب دائمي و فصلي در آذربايجان‌غربي خاطرنشان کرد: اين تالاب‌ها در دوره افت سطح آب درياچه اروميه، زيستگاه‌هاي جايگزين براي گونه‌هاي جانوري پارک ملي درياچه بوده‌اند و نقشي کليدي در تداوم حيات‌وحش ايفا کرده‌اند.مديرکل محيط‌زيست استان همچنين نقش رسانه‌ها را در فرهنگ‌سازي و جلب مشارکت عمومي مهم ارزيابي کرد و گفت: هرچه آگاهي مردم نسبت به محيط‌زيست افزايش يابد، حرکت در مسير توسعه پايدار آسان‌تر و خسارت به منابع طبيعي کمتر خواهد شد.
اميد کارگروه ملي؛ احياي تدريجي اما پايدار
در مقابل، سعيد عيسي‌پور، عضو دبيرخانه کارگروه ملي نجات درياچه اروميه ، ديدگاه‌هاي بدبينانه برخي مسئولان را «غيرکارشناسي» خواند و گفت: کاهش 30 درصدي بارندگي و افزايش ميانگين دما تا دو درجه، شرايطي استثنايي ايجاد کرده، اما اين به معناي پايان مسير احيا نيست.وي با تأکيد بر اينکه دولت همچنان در تأمين بخشي از حقابه درياچه، به‌ويژه از طريق سد کاني‌سيب، مصمم است گفت: اين رويکرد نشانه‌اي از تداوم عزم جدي براي نجات درياچه است.
گزينه‌هاي بحث‌برانگيز؛ از انتقال آب تا بارورسازي ابرها
پيشنهادهاي مختلفي براي نجات درياچه اروميه مطرح شده است. احمد نژاد حسيني، استاد دانشگاه اروميه، ، انتقال آب از درياچه وان ترکيه را بهترين گزينه اقتصادي و اجرايي دانست و گفت: امکان تهاتر انرژي با ترکيه، اين طرح را نسبت به انتقال از خليج فارس يا درياي سياه مقرون‌به‌صرفه‌تر مي‌کند.در همين حال، حسن ابراهيم فر، استاد فيزيک دانشگاه تهران، راهکاري متفاوت ارائه داد و گفت: بارورسازي ابرها با استفاده از فناوري ليزر مي تواند به اخياي درياچه اروميه کمک کند.به گفته وي، اين روش که در آمريکا، امارات و عربستان نيز به‌کار رفته، مي‌تواند با خنثي‌سازي بار الکتريکي ابرهاي مديترانه‌اي، احتمال بارش در منطقه را افزايش دهد.
ستاد احياي درياچه اروميه بايد به‌صورت واقعي فعال شود
حاکم ممکان، نماينده مردم اروميه ، با انتقاد از وضعيت بحراني درياچه اروميه، خواستار احياي مؤثر و واقعي ستاد احياي درياچه شد و گفت: وضعيت بحراني و نگران‌کننده درياچه اروميه نه‌تنها يک دغدغه زيست‌محيطي، بلکه بحراني اجتماعي، اقتصادي و حتي امنيتي براي شمال‌غرب کشور است.
اين نماينده مجلس با اشاره به هزينه‌هاي گذشته افزود: با وجود تشکيل ستاد احياي درياچه اروميه و صرف هزاران ميليارد تومان بودجه، امروز شاهد خشک شدن اين پهنه آبي، تهديد جدي کشاورزي منطقه و مهاجرت فزاينده روستاييان هستيم.وي تأکيد کرد: دولت بايد هرچه سريع‌تر نسبت به فعال‌سازي واقعي ستاد احياي درياچه اروميه و تخصيص اعتبارات کافي براي اجراي طرح‌هاي مؤثر به‌ويژه در حوزه انتقال آب اقدام کند.
واکنش کارشناسان به عملکرد ستاد احيا
کارشناسان حوزه آب و محيط زيست بارها نسبت به ناکارآمدي برنامه‌هاي گذشته هشدار داده‌اند. به گفته آنان، بسياري از طرح‌هاي مصوب ستاد احيا طي يک دهه گذشته يا نيمه‌کاره رها شده يا اثرگذاري ملموسي نداشته است.رضا عليزاده، کارشناس مديريت منابع آب، گفت: مسئله اصلي، عدم هماهنگي ميان وزارتخانه‌ها و نهادهاي اجرايي است. بدون تغيير الگوي کشت و مديريت جدي مصرف آب در کشاورزي، هرگونه طرح انتقال آب يا لايروبي تنها مُسکن موقت خواهد بود.
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از ايلنا، خشک شدن درياچه اروميه ديگر يک هشدار زيست‌محيطي صرف نيست؛ زنگ خطري است براي آينده اجتماعي و اقتصادي آذربايجان‌غربي. اگر دولت و مجلس در فعال‌سازي واقعي ستاد احيا تعلل کنند، پيامدهاي آن مهاجرت گسترده، فرونشست زمين و حتي چالش‌هاي امنيتي خواهد بود که تنها با هم‌افزايي نهادي، تغيير جدي الگوي کشاورزي، شفافيت مالي و تخصيص اعتبارات پايدار مي‌توان اميد داشت که درياچه اروميه بار ديگر به حيات بازگردد.