خيابان‌هاي اروميه کارخانه بازيافت غيررسمي انسان‌ها

اروميه، شهري با تاريخ و فرهنگي ديرينه، امروز در کنار همه جلوه‌هاي توسعه شهري، با چالشي روبه‌روست که سيماي اجتماعي آن را خدشه‌دار کرده است؛ پديده زباله‌گردي.
اين معضل اجتماعي سال‌هاست که در خيابان‌ها، کوچه‌ها و اطراف مخازن زباله به چشم مي‌آيد؛ مردان و زناني که با کيسه‌ها و چرخ‌دستي‌ها مشغول جست‌وجو در زباله‌ها هستند تا با فروش مواد بازيافتي، حداقل هزينه‌هاي زندگي خود و خانواده‌شان را تأمين کنند.برخلاف تصور عمومي که زباله‌گردي را صرفاً به کودکان کار محدود مي‌داند، واقعيت ميداني اروميه نشان مي‌دهد که بيشتر افراد حاضر در اين چرخه تلخ، بزرگسالاني هستند که به دليل فشار اقتصادي، بيکاري، اعتياد يا نداشتن پشتيباني اجتماعي، به ناچار به اين کار روي آورده‌اند. در ميان آنان، زنان نيز حضوري پررنگ دارند؛ زناني که اغلب سرپرست خانوار يا از اقشار محروم‌اند و براي گذران زندگي به جست‌وجو در ميان زباله‌ها روي آورده‌اند.زباله‌گردي در اروميه تنها يک فعاليت غيررسمي و پرخطر اقتصادي نيست، بلکه بازتابي از شکاف‌هاي اجتماعي و نابرابري‌هاي اقتصادي است. در چهره‌هاي اين افراد، خستگي، تحقير و بي‌پناهي ديده مي‌شود. آنان در حالي که در معرض انواع بيماري‌ها و مخاطرات جسمي هستند، ناچارند ساعت‌ها در ميان زباله‌ها بگردند تا از دل آن پلاستيک، قوطي يا تکه کاغذي براي فروش بيابند. واقعيت تلخ آن است که اين افراد در چرخه‌اي گرفتار شده‌اند که خروج از آن بدون حمايت نهادهاي رسمي و سياست‌گذاري‌هاي جامع تقريباً غيرممکن است.
ابعاد اين مسئله تنها به جنبه انساني ختم نمي‌شود، بلکه مديريت شهري را نيز به چالش مي‌کشد نبود سازوکار مشخص براي ساماندهي پسماند، ضعف در اجراي طرح‌هاي تفکيک از مبدا و نبود نظارت جدي بر پيمانکاران حوزه بازيافت، شرايطي را فراهم کرده که زباله‌گردي به يک چرخه سودآور براي واسطه‌ها تبديل شود بسياري از اين افراد زباله‌گرد، عملاً نيروي کار ارزان و بي‌دفاعي هستند که از سوي دلالان و پيمانکاران غيررسمي مورد بهره‌برداري قرار مي‌گيرند، بي‌آنکه امنيت شغلي يا پوشش حمايتي داشته باشند.
اروميه روزانه هزاران تُن پسماند توليد مي‌کند و در حالي که شهرداري تلاش کرده با دفن بهداشتي بخشي از اين زباله‌ها را مديريت کند، نبود زيرساخت کافي براي بازيافت علمي و ساماندهي فرآيند پسماند موجب شده است که اين کار به دست افرادي بيفتد که هيچ‌گونه تجهيزات بهداشتي و حفاظتي در اختيار ندارند. نتيجه آن است که زباله‌گردي نه تنها چهره شهر را مخدوش مي‌کند، بلکه سلامت عمومي و بهداشت شهري را نيز به خطر مي‌اندازد.بُعد اجتماعي اين پديده نيز نگران‌کننده است. زناني که در کنار مردان در اين چرخه گرفتارند، غالباً سرپرست خانوار هستند و نبود شغل مناسب و حمايت اجتماعي آنان را به اين مسير کشانده است. اين وضعيت به تدريج مي‌تواند به گسترش آسيب‌هاي اجتماعي نظير حاشيه‌نشيني، انزوا، افزايش فقر و کاهش اعتماد اجتماعي منجر شود. در چنين شرايطي، زباله‌گردي نه تنها مسأله‌اي فردي يا خانوادگي نيست، بلکه يک بحران شهري است که به صورت زنجيره‌اي ساير حوزه‌هاي اجتماعي را نيز متأثر مي‌کند.
با نگاهي به تجربه ديگر کلان‌شهرها مي‌توان دريافت که حل اين معضل نيازمند يک برنامه جامع است ايجاد فرصت‌هاي شغلي سالم در حوزه بازيافت، ساماندهي و ثبت رسمي نيروهاي جمع‌آوري پسماند، گسترش فرهنگ تفکيک زباله از مبدا و توسعه زيرساخت‌هاي مديريت شهري مي‌تواند گام‌هاي مؤثري در کاهش زباله‌گردي باشد.
به نظر مي‌رسد امروز اروميه نيازمند يک نگاه جدي و عميق‌تر به معضل زباله‌گردي است. اين پديده نه صرفاً يک مشکل محيط زيستي، بلکه نشانه‌اي از ضعف‌هاي ساختاري و نابرابري‌هاي اجتماعي است. بي‌توجهي به آن، تبعات سنگيني در حوزه اجتماعي، بهداشتي و حتي امنيت شهري خواهد داشت.
بنابراين، تنها با همکاري ميان شهرداري، نهادهاي حمايتي، سازمان‌هاي مردم‌نهاد و مشارکت خود شهروندان است که مي‌توان اميد داشت اين چرخه تلخ پايان گيرد و کرامت انساني مردان و زناني که امروز در زباله‌ها به دنبال روزي خود هستند، حفظ شود.
روايت يک زن زباله‌گرد
اسمم مرضيه است، 35 ساله، سرپرست خانوار. وقتي شوهرم بيمار شد و ديگر قادر به کار نبود، مجبور شدم وارد اين چرخه شوم. روزها با کيسه و چرخ‌دستي در خيابان‌ها مي‌گردم و از ميان زباله‌ها پلاستيک، قوطي و کاغذ جمع مي‌کنم. درآمدم بسيار اندک است، ولي براي تأمين نان خانواده‌ام چاره‌اي جز اين ندارم.گاهي با کودکانم روبه‌رو مي‌شوم که در کوچه‌ها بازي مي‌کنند و نمي‌دانند مادرشان ساعت‌ها در ميان زباله‌ها مشغول کار است.کار ما پرخطر و خسته‌کننده است؛ هميشه نگران بيماري، بريدگي يا آسيب‌هاي جدي هستم و مجبورم براي ادامه زندگي خانواده‌مان کار کنم تا محتاج نامردان نشوم.
کارگر سابق ساختماني در دل زباله‌ها
يکي از زباله‌گردها به نام جلال که ?? ساله و زماني هم کارگر سابق ساختمان بود گفت: بعد از آن که پروژه‌هاي ساختماني کم شد و بيکاري به سراغم آمد، وارد زباله‌گردي شدم. روزها در کوچه‌ها و خيابان‌ها دنبال مواد قابل بازيافت مي‌گردم تا روزگارم بگذرد. اين کار نه فقط خسته‌کننده، بلکه پرخطر است؛ بارها دچار بريدگي و آسيب شده‌ام.
تذکر امام جمعه اروميه به مجموعه شهري براي مديريت زباله‌گرد
حجت‌السلام‌والمسلمين سيد مهدي قريشي امام جمعه اروميه در خطبه‌هاي نماز جمعه با اشاره به مشکلات شهري، به مسئله زباله‌گردي در سطح شهر تأکيد کرد و آن را يکي از چالش‌هاي مهم شهري دانست که نيازمند مديريت جدي است.
وي افزود: اين پديده علاوه بر تأثير منفي بر سيماي شهر، آثار روحي و اجتماعي نامطلوبي نيز بر جامعه بر جاي مي‌گذارد.
نماينده ولي‌فقيه در آذربايجان‌غربي با بيان اينکه مشاهده افراد تا کمر در سطل‌هاي زباله براي جمع‌آوري ضايعات، تصويري ناپسند از شهر ايجاد مي‌کند، از مسئولان شهري، شوراي شهر و شهرداري خواست تا برنامه‌ريزي و اقدام لازم براي مديريت اين معضل را انجام دهند.
وي تأکيد کرد: بحث درآمد اين افراد موضوع اصلي نيست؛ ممکن است يک زباله‌گرد از اين راه درآمد بيشتري از برخي افراد داشته باشد، اما وقتي رهگذران با اين صحنه‌ها مواجه مي‌شوند، آبروي شهر آسيب مي‌بيند و مشکلات اجتماعي و رواني متعددي به وجود مي‌آيد.قريشي افزود: براي حل اين مسئله بايد وقت گذاشته شود و اقدامات برنامه‌ريزي‌شده انجام گيرد. افراد زباله‌گرد بايد شناسايي و مشخص شود که در چه مناطقي فعاليت دارند تا مديريت آن به صورت منطقه‌اي انجام شود.قريشي همچنين از شهروندان خواست همکاري کنند و زباله‌هاي خود را در خانه تفکيک کرده و به شکل جداگانه در بيرون از منزل قرار دهند تا فرآيند مديريت پسماند آسان‌تر شود.به گزارش آراز آذربايجان به نقل از اروم نيوز،وي در پايان تأکيد کرد: اين مسئله‌اي است که مردم از آن ناراحت هستند و هر کسي اين صحنه‌ها را مشاهده مي‌کند، نه تنها از لحاظ روحي تحت تأثير قرار مي‌گيرد، بلکه آثار اجتماعي منفي آن نيز به چشم مي‌آيد.